Anlamı
çok üşümek:
'Beton döşeme bir türlü ısınmak bilmiyordu. Ve akşamlardan sabahlara kadar ayakları, baldırları buz kesiyordu.' -R. Enis.
Detaylı Açıklama
Buz kesmek, çok üşümektir. Kalıbın öznesi kişi de olabilir, kişinin bir organı da: çocuk buz kesti, parmakları buz kesti. Üşümenin derecesi yüksektir; hafif bir serinlik bu kalıbı karşılamaz. Soğuk bir oda, rüzgârlı bir otobüs durağı, ısıtılmayan bir sınıf ya da kar altında geçen bir nöbet bu hâli doğurabilir. Kalıp bir yakınmada da, bir anlatıda da yer alır: kapıda bekledik, buz kestik. Konuşan kendi bedenini de, bir başkasının hâlini de böyle anlatabilir. Kalıp anlık bir üşümeyi de, geceler boyu süren bir soğuğu da karşılayabilir. Bir çocuğun, bir yaşlının ya da açıkta çalışan bir işçinin hâli bu kalıpla dile gelebilir. Enis'te kalıp bir organ adıyla geçer.
Örnek Cümleler
- Kar altında otobüsü yarım saat bekleyen öğrencilerin elleri buz kesmişti.
- Kaloriferi yanmayan sınıfta montlarını çıkaramayan çocuklar, ders boyunca buz kestiler.
- Gece nöbetinde kulübenin önünde bekleyen asker, sabaha doğru ayakları buz kesince yerinde saymaya başladı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Beton döşeme bir türlü ısınmak bilmiyordu. Ve akşamlardan sabahlara kadar ayakları, baldırları buz kesiyordu cümlelerinde üşüyen, kişinin ayakları ve baldırlarıdır. Odanın soğukluğu üşümenin hemen önünde anılır. Üşüme bir anlık değildir; geceler boyu sürer.
Eli ayağı buz kesilmek, güçsüz, dermansız kalmaktır; soğuğu değil, bir güçsüzlüğü anlatır. Buz kesmek ise çok üşümektir ve bir organ adıyla da kurulabilir: elleri buz kesti. Benzer sözcüklere karşın biri bir dermansızlığı, öteki bir üşümeyi anlatır.
Çivi kesmek de çok üşümektir ve teklifsiz konuşmada yer alır. Buz kesmek aynı anlamı taşır; ikisi de üşüyen bedeni sert ve soğuk bir nesneye benzetir. Biri buzu, öteki çiviyi anar.