Anlamı
tkz. çok üşümek:
'Ayağının çivi kestiğini ancak o zaman fark etti.' -H. Taner.
Detaylı Açıklama
Çivi kesmek, teklifsiz konuşmada çok üşümek anlamında kullanılır. Kişi soğuktan donacak duruma gelmiştir; eli, ayağı ya da bütün bedeni soğuğu derinden duyar. Kalıp kişiyle de, bedenin bir bölümüyle de kurulabilir: çivi kestim, ellerim çivi kesti. Soğuk bir kış sabahı, ısıtılmayan bir oda, uzun bir nöbet ya da soğuk suda geçen bir iş bu duruma yol açabilir. Söz bir yakınma taşır; konuşan çektiği soğuğu dile getirir. Isınmak için ellerini ovuşturan, ayaklarını yere vuran birinin hâli bu kalıpla anlatılabilir. Kalıp bir yolculuk anlatısında, bir askerlik anısında ya da bir kış gününü anlatan bir konuşmada geçebilir. Kalıp bekleyişin süresiyle birlikte de kurulabilir: iki saat durakta kalınca çivi kestik.
Örnek Cümleler
- Otobüs durağında yarım saat bekleyen öğrencilerin elleri çivi kesmişti; otobüse binince ellerine hohladılar.
- Kalorifer bozuk olduğu için bütün gece çivi kesen kiracılar, sabah ev sahibinin kapısını çaldı.
- Ağın başında saatlerce bekleyen balıkçı, sabaha karşı kıyıya çıktığında çivi kesmişti, parmaklarını zor oynatıyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Tanıkta üşüyen bedenin bir bölümüdür: ayağının çivi kestiğini ancak o zaman fark etti. Kişi ayağının donduğunu bir süre anlamamış, sonradan ayrımına varmıştır. Cümle, soğuğun kişiye sezdirmeden işlediğini gösterir.
Buz kesmek de çok üşümeyi anlatır; iki kalıbın tanımı aynıdır. Biri görüntüsünü buzdan, öteki sert ve soğuk bir demirden, çividen alır. Aynı soğuk sabah için ikisi de söylenebilir.
Bu söz, dışarıda çok soğuk olduğunu anlatır; havanın durumunu bildirir. Çivi kesmek ise o soğuğun kişide yarattığı etkiyi anlatır. Ayaz paşa kol gezdiğinde dışarıda kalan kişi çivi keser.