Anlamı
bir işi yapabilmek için elinden geleni yapmak:
'Tehlikeyi anlamış olacak ki seçimlerde oylarını dağıtmamaya çaba harcıyordu.' -T. Buğra.
Detaylı Açıklama
Çaba harcamak, bir işi yapabilmek için elinden geleni yapmaktır. Kişi gücünün, vaktinin ve bilgisinin yettiği her şeyi o işe verir. Uğraşın yöneldiği iş büyük de olabilir küçük de: bir şirketi ayakta tutmak, bir çocuğu okula alıştırmak, bozuk bir saati onarmak. Kalıp sonucu söylemez; harcanan çaba amacına ulaşabilir, boşa da gidebilir. Boşa giden bir uğraş için boşuna çaba harcamak denir. Çabayı harcayan tek bir kişi olabileceği gibi bir kurum, bir ekip ya da bir aile de olabilir. Söz, bir sonucun arkasındaki emeği hatırlatmak için de kullanılır: bu köprü için yıllarca çaba harcandı. Edilgen biçimde yapanı anmadan da kurulabilir. Bir uyarı cümlesinde de geçebilir: bu iş için çaba harcamaya değmez.
Örnek Cümleler
- Köydeki okulun kapanmaması için öğretmen, velileri tek tek ziyaret ederek aylarca çaba harcadı.
- Yeni aldığı eski arabayı çalıştırmak için bütün hafta sonu çaba harcayan Murat, sonunda motoru ustaya götürmek zorunda kaldı.
- Hastane yönetimi, acil serviste bekleme süresini kısaltmak için yeni bir nöbet düzeni kurmaya çaba harcıyor.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Tanıkta çaba, seçimlerde oyların dağılmamasına harcanır: tehlikeyi anlamış olacak ki seçimlerde oylarını dağıtmamaya çaba harcıyordu. Cümlede uğraşın sebebi de verilir; kişi bir tehlikeyi sezmiş olmalıdır. Çabanın sonuç verip vermediği ise tanıkta söylenmez.
Harcamak; para, vakit ya da güç gibi tükenen şeyler için kullanılan bir fiildir. Kalıpta çaba da böyle anılır: harcanan emek, keseden eksilen para gibi işe gider. Boşuna çaba harcamak söyleyişi de buradan doğal gelir; boşa giden para gibi boşa giden emek de olur.
Çaba harcamanın tanımı zaten elinden geleni yapmaya dayanır; iki kalıp bu yüzden birbirine bağlanır. Elinden geleni yapmak, gücün yettiği kadarını ortaya koymayı anlatır. Çaba harcamakta ise vurgu, bu gücün bir işe yöneltilip orada tüketilmesindedir; iş açıkça anılabilir de, bağlamdan anlaşılabilir de.