Anlamı
1) herhangi bir sebeple bir yoldan geçişi engellemek, kapamak; 2) argo korkulu bir durumda başını alıp gitmek, uzaklaşmak:
'Emine bağırarak caddeyi tutarken peşi sıra ötekiler de kalktılar.' -O. C. Kaygılı.
Detaylı Açıklama
Caddeyi tutmak iki anlamda kullanılır. Birincisinde herhangi bir sebeple bir yoldan geçiş engellenir, yol kapanır. Sebep bir kaza, bir kalabalık, bir yürüyüş, yolun ortasında duran bir kamyon ya da bir yol çalışması olabilir. Bu anlamda caddeyi tutan bir kişi de, bir topluluk da, bir araç da olabilir. İkinci anlam argodur: korkulu bir durumda başını alıp gitmek, uzaklaşmak. Burada kişi bir tehlikeyi sezer ve bulunduğu yerden çekip gider. Bir kavgada, bir baskında ya da arkasından gelen bir tehdidin karşısında caddeyi tutan kişi, koşarak uzaklaşabilir. İki anlam aynı sözcüklerle kurulduğu için hangisinin kastedildiği cümlenin gerisinden anlaşılır. Kapanan bir yol anlatılıyorsa birinci, kaçan bir kişi anlatılıyorsa ikinci anlam söz konusudur.
Örnek Cümleler
- Fabrikanın önünde toplanan işçiler caddeyi tutunca belediye otobüsleri yan sokaklardan dolaşmak zorunda kaldı.
- Sabaha karşı devrilen bir tır caddeyi tuttu ve sahil yolu öğlene kadar trafiğe kapalı kaldı.
- Bahçedeki köpek zincirini koparıp havlayarak üstlerine gelince ağaçtan elma toplayan çocuklar caddeyi tuttu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Tanıkta kalıp ikinci, argo anlamdadır: Emine bağırarak caddeyi tutarken peşi sıra ötekiler de kalktılar. Emine bağıra bağıra oradan uzaklaşır, ötekiler de onun ardından kalkar. Cümle yalnız bir kişinin gidişini değil, ardından gelen bir topluluğu da gösterir.
Gerekmez; kalıp herhangi bir sebeple geçişin engellenmesini anlatır. Bir eylem için yolu kesen kalabalık da, kaza yapıp yan yatan bir araç da caddeyi tutabilir. Kasıt olup olmadığı cümlenin öteki öğelerinden anlaşılır.
Başını alıp gitmek, izin almadan ve gideceği yeri bildirmeden savuşmayı anlatır; tanımında bir korku yoktur. Caddeyi tutmanın argo anlamı ise korkulu bir durumda başını alıp gitmektir. İki kalıp yan yana gelir, ama ikincisinde uzaklaşmanın sebebi bir korkudur.