Anlamı
yakasına yapışıp sıkıca tutmak:
'Şimdi karakoldan görürlerse kudurmuşsun diyerek çalyaka ederler.' -H. R. Gürpınar.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, birinin yakasına yapışıp sıkıca tutmak, onu bırakmamak ve adeta kıstırmak anlamında kullanılır. İçinde kaba kuvvet ve sert müdahale hissi vardır. Bu yüzden mahalle kavgası, polis-müfteri sahnesi, alacak verecek tartışması ya da fiziksel üstünlük kurulan anlar için çok uygundur. Deyimin gücü, hareketi doğrudan beden üzerinden somutlaştırmasından gelir. Kişi sözle değil, elle tutulup zorla durdurulmaktadır. Bu da ifadeye sert ve hareketli bir ton kazandırır. Sokak diliyle yakın bir sertliği vardır. Deyim çoğu zaman birini rahat bırakmamak, üstüne gitmek ve kaçış yolunu kapatmak duygusunu da taşır. Bu nedenle yalnız fiziksel tutuşu değil, sert baskıyı da güçlü biçimde hissettirir. Kabalık açıkça duyulur.
Örnek Cümleler
- Komşular bu duruma "çalyaka etmek" deyip geçti.
- Kavgayı ayırmak isteyenler birbirini çalyaka etmeye başlayınca ortalık iyice karıştı.
- Dün akşam yine çalyaka etmiş, kimse şaşırmadı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü soyut baskı değil, beden üzerinden kurulan kaba bir tutuş anlatılır. Bu somutluk sertliği artırır.
Kavga, yakalama, alacak verecek tartışması ve polis kovalamacası gibi yüksek gerilimli sahnelerde daha doğal durur.
Evet, ifadenin sertliği ve bedensel hareketi onu sokak konuşmasına yakın kılar. Daha ölçülü dilde ağır kaçabilir.