Anlamı
yakasına yapışıp sıkıca tutmak:
'Şimdi karakoldan görürlerse kudurmuşsun diyerek çalyaka ederler.' -H. R. Gürpınar.
Detaylı Açıklama
Çalyaka etmek, birinin yakasına yapışıp onu sıkıca tutmaktır. Yakalayan kişi bir polis, bir bekçi, öfkeli bir komşu ya da bir kavganın tarafı olabilir. Yakalanan kişinin kaçması ya da karşı koyması güçleşir. Kalıp bir yakalama, bir gözaltı ya da bir kavga sahnesini anlatabilir. Tutan kişinin amacı kalıpta söylenmez: birini götürmek, hesap sormak ya da durdurmak olabilir. Kalıp çoğul özneyle de kullanılabilir: bekçiler adamı çalyaka etti. Aynı durum yakasına yapışmak, yakasından tutmak gibi sözlerle de anlatılabilir. Tutuş sert ve ani olabilir, uzun süre bırakılmadan da sürebilir. Yakalanan kişi bir hırsız, bir kavgacı ya da yalnızca yanlış anlaşılmış biri olabilir. Çalyaka edilen birinin ardından nereye götürüldüğü cümlenin devamında anlatılır.
Örnek Cümleler
- Pazarda cüzdan çalan genci gören kasap, tezgâhından fırlayıp onu çalyaka etti.
- Maçtan sonra hakeme saldırmaya kalkan taraftarı güvenlik görevlileri çalyaka ederek stattan çıkardı.
- Arabasını çizen sürücüyü çalyaka eden adam, polis gelene kadar onun yakasını bırakmadı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Tanıkta çalyaka edecek olanlar karakoldakilerdir: şimdi karakoldan görürlerse kudurmuşsun diyerek çalyaka ederler. Konuşan, karşısındakinin görülürse hemen yakalanacağını söyler ve onu uyarır. Kudurmuşsun sözü, yakalamanın bir gerekçeyle yapılacağını da gösterir.
Yaka paça etmek, birini itirazını dinlemeden ve zorla, apar topar götürmektir. Çalyaka etmek ise yakasına yapışıp sıkıca tutmayı anlatır; götürmeyi şart koşmaz. Çalyaka edilen biri ardından yaka paça da götürülebilir.
Bu atasözü, işini hileyle yürüten kimsenin sonunda yakayı ele verdiğini söyler. Çalyaka edilen kişi de kimi zaman böyle bir hilenin sonunda yakalanmış biridir. Atasözü yakalanmayı hilenin sonucu olarak görür; deyim yakalayıp sıkıca tutma işinin kendisini anlatır.