Deyim

Can Başına Sıçramak Ne Demek?

Anlamı

çok korkmak.

Detaylı Açıklama

Can başına sıçramak, çok korkmak anlamına gelir. Korku bir patlama sesiyle, karanlıkta beliren bir gölgeyle, yolda yaklaşan bir kaza tehlikesiyle ya da beklenmedik bir haberle gelebilir. Kalıp korkunun şiddetini anlatır; kişinin ardından ne yaptığını söylemez. Kişi donup kalabilir, bağırabilir ya da kaçabilir. Korku gerçek bir tehlikeden de, sonradan boş çıkan bir kuruntudan da doğabilir. Korkan kişi bir çocuk, bir yolcu, bir anne ya da kalabalık bir topluluk olabilir. Dil bilgisi bakımından fiilin öznesi can sözcüğüdür; korkan kişi iyelik ekiyle anlaşılır: canım başıma sıçradı, çocuğun canı başına sıçradı. Kalıp kişinin kendi korkusunu anlatırken de, başkasının korkusunu aktarırken de kurulabilir. Korkunun ne kadar sürdüğü kalıpta belirtilmez.

Örnek Cümleler

  1. Gece yarısı mutfaktan gelen tabak kırılma sesiyle canım başıma sıçradı; meğer kedi tezgâha çıkmış.
  2. Fren tutmayınca yokuş aşağı kaymaya başlayan otobüste bütün yolcuların canı başına sıçradı.
  3. Hastaneden hemen gelmesini isteyen telefonu alınca annemin canı başına sıçradı, ayakkabılarını bile giymeden çıktı.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Kalıp, korkunun bedendeki etkisini bir görüntüyle anlatır: insanın canı yerinden fırlayıp başına çıkıyormuş gibi olur. Bu görüntü, büyük korkunun bedeni bir anda sarsmasını düşündürür. Kalıpta gerçek bir sıçrama yoktur; kişi yerinden kıpırdamamış da olabilir.

İki kalıbın anlamı aynıdır, ikisi de çok korkmayı anlatır. Ayrıldıkları yer görüntüdedir: biri ödün koptuğunu, öteki canın başa sıçradığını söyler. Konuşan hangisini seçerse seçsin anlatılan korkunun büyüklüğü değişmez.

Atasözü, korkmanın kişiye gelecek bir kötülüğü önlemediğini söyler. Canı başına sıçrayan birini yatıştırmak için bu söz hatırlatılabilir. Kalıp korkunun kendisini, atasözü ise korkmanın bir şeyi değiştirmeyeceğini anlatır.