Anlamı
1) kaygısızca yiyip içip rahatına bakmak; 2) başkasının yiyeceğini, içeceğini sağlamak.
Detaylı Açıklama
Can beslemek iki anlamda kullanılır. Birincisinde kişi kaygısızca yiyip içer ve rahatına bakar; başka bir şeyle uğraşmaz. Yiyip içmek burada kaygısızcadır; kişinin aklında iş, borç ya da yarın yoktur. Bu anlamda söz bir eleştiri taşıyabilir: herkes çalışırken o can besliyor. Kişi kendi hâlini de şakayla böyle anlatabilir: tatilde bir hafta can besledim. İkinci anlamda kişi başkasının yiyeceğini, içeceğini sağlar. Bir aile reisi, bir hayırsever ya da bir kurum birilerini bu anlamda besleyebilir. Beslenenlerin sayısı da anılabilir: yedi can beslemek. İki anlam aynı fiilden doğar ama yönleri farklıdır; biri kişinin kendine, öteki başkalarına bakar. Cümlede hangisinin kastedildiği, beslenen canın kime ait olduğundan anlaşılır.
Örnek Cümleler
- Kardeşleri tarlada güneşin altında çalışırken o, ağaç gölgesinde yatıp akşama kadar can besledi.
- Emekli olduktan sonra yazlığa yerleşen dayım bütün gün balık tutup can besliyor, hiçbir şeye kafa yormuyor.
- Küçük bir manav dükkânıyla yedi can besleyen Hüseyin Efendi, yine de kapısına geleni boş çevirmezdi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Can, burada yaşayan bir varlığı, bedeni karşılar. Birinci anlamda beslenen kişinin kendi canıdır; kişi kendi karnını doyurur, kendine bakar. İkinci anlamda beslenen başkalarının canıdır, kişi onların yiyeceğini içeceğini sağlar.
Rahatına bakmak, hiçbir şeye aldırmadan kendi rahatını sağlamayı anlatır; bunun yolu uyumak, gezmek ya da işten kaçmak olabilir. Can beslemenin birinci anlamında ise rahatın merkezinde yiyip içmek vardır. Biri genel bir rahatı, öteki sofraya dayalı bir rahatı anlatır.
Atasözü, babanın kırk çocuğu besleyip büyüttüğünü, kırk çocuğun ise bir babaya bakmadığını söyler. Burada beslemek, kalıbın ikinci anlamındaki gibi başkalarının yiyeceğini içeceğini sağlamaktır. Atasözü bu emeğin karşılığının verilmediğini anlatır.