Anlamı
zor bir durumdan kurtulmaya çalışmak:
'Herkes can derdinde, ben de Şahin'in ardına düşmüşüm.' -Y. K. Beyatlı.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, kişi zor ve tehlikeli bir durumda kalınca başka hiçbir şeyi düşünemeyip yalnızca kurtulmaya odaklanmasını anlatır. Burada temel vurgu, hayatı ya da güvenliği tehdit eden şartlar karşısında önceliklerin değişmesidir. İnsan böyle anlarda malı, itibarı, planı ya da çevresindekileri ikinci plana atabilir. Bu yüzden deyim yangın, savaş, hastalık, kaçış, baskın veya ani büyük krizler için çok uygundur. Gündelik dilde 'önce hayatta kalmak' duygusunu görünür kılar. İçinde telaş, sıkışmışlık ve yönünü yalnızca kurtuluşa çevirme hissi vardır. Zor zamanlarda insan davranışını anlamak için çok yerinde bir ifadedir. Burada değer sıralaması bir anda değişir ve en üstte yalnız hayat kalır. Bu da sözün sert gerçekçiliğini artırır.
Örnek Cümleler
- Ortada öyle bir kargaşa vardı ki herkes can derdinde olmuştu.
- Sular yükselince köylü artık tarlayı değil can derdinde olmayı düşünmeye başladı.
- Saldırı başlayınca kimse plan falan dinlemedi; herkes açıkça can derdinde oldu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü kişinin tüm diğer öncelikleri bırakıp yalnızca kurtulmaya yöneldiğini anlatır. Bu da olayın sıradan değil ciddi bir tehdit taşıdığını hissettirir.
Evet, çok yakındır. Can derdinde olmak daha çok o anki durumun ağırlığını, can kaygısına düşmek ise bu korkuyla alınan tavrı öne çıkarır.
En doğal kullanım ölüm ya da ağır zarar tehlikesidir, ama çok büyük sıkışmışlık ve çaresizlik anlarında da mecazlı biçimde kullanılabilir.