Deyim

Can Derdinde Olmak Ne Demek?

Anlamı

zor bir durumdan kurtulmaya çalışmak:
'Herkes can derdinde, ben de Şahin'in ardına düşmüşüm.' -Y. K. Beyatlı.

Detaylı Açıklama

Can derdinde olmak, zor bir durumdan kurtulmaya çalışmak anlamına gelir. Zor durum bir tehlike, bir hastalık, bir borç batağı ya da bir kovuşturma olabilir. Kurtulunmak istenen durum gerçek bir hayat tehlikesi de olabilir, insanı bunaltan bir sıkıntı da. Kişi gücünü bu kurtuluşa verir; başka şeyler o an ikinci plana düşebilir. Kalıp çabayı anlatır; kişinin sonunda kurtulup kurtulmadığını söylemez. Kurtulmaya çalışan tek bir insan olabileceği gibi bütün bir köy ya da bir kent de olabilir: herkes can derdinde. Bir sel, bir iflas ya da bir salgın anlatılırken bu söz yer alabilir. Kişi kendi hâlini de böyle anlatabilir: ben can derdindeyim, sen bana neler soruyorsun. Kalıp şimdiki durumu da, geçmişte yaşanmış bir sıkıntıyı da anlatabilir.

Örnek Cümleler

  1. Dere taşıp köy sular altında kalınca herkes can derdindeydi; ahırdaki hayvanları kurtarmaya kimse yetişemedi.
  2. İflasın eşiğindeki şirket sahibi can derdindeyken ortağı yeni bir araba alma derdindeydi.
  3. Hapse girmemek için can derdinde olan sanık, eski ortaklarına karşı tanıklık etmeye razı oldu.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Beyatlı'nın bir cümlesinde konuşan, herkesin can derdinde olduğunu, kendisinin de Şahin'in ardına düştüğünü söyler. Kalıp burada çevredeki insanların hâlini anlatır. Konuşan da bu ortamda kendi işinin peşindedir.

Atasözü, bir kişi büyük bir kayıp karşısında çırpınırken bir başkasının bu durumdan yararlanmayı düşündüğünü söyler. Can derdinde olan, atasözündeki koyundur. Kalıp yalnız kurtulmaya çalışan kişiyi anlatır, atasözü ise onun karşısına bir de çıkarcıyı koyar.

Pöstekiyi kurtarmak, hoş olmayan bir durumdan kurtulmaktır; kurtulmanın kendisini anlatır ve bir gereklilik olarak da kurulabilir: pöstekiyi kurtarmak lazım. Can derdinde olmak ise kurtulmaya çalışmayı, süren çabayı anlatır. Biri kurtulma eylemine, öteki o yoldaki uğraşa bakar.