Deyim

Can Kalmamak Ne Demek?

Anlamı

bitkin bir duruma gelmek, gücü tükenmek.

Detaylı Açıklama

Can kalmamak, bitkin bir duruma gelmek, gücü tükenmek anlamına gelir. Yorgunluk uzun bir yürüyüşten, ağır bir iş gününden, bir hastalıktan ya da uykusuz geçen gecelerden gelebilir. Kişi artık ayakta duracak, konuşacak ya da bir adım daha atacak hâlde değildir. Gücü tüketen şey bedensel bir yük olabileceği gibi uzun süren bir üzüntü de olabilir. Kalıp bulunma ekiyle de, iyelik ekiyle de kurulabilir: bende can kalmadı, canım kalmadı. Dağdan inen bir yürüyüşçü, hasat sonunda tarladan dönen bir köylü ya da nöbetten çıkan bir hemşire bu hâlde olabilir. Kişi kendisinden bir iş istendiğinde bu sözle özür dileyebilir: kusura bakma, bende can kalmadı. Can kalmamak ölümü değil, gücün tükenmesini anlatır. Bitkinliğin ne kadar süreceği söylenmez; biraz dinlenmek de yetebilir.

Örnek Cümleler

  1. On iki saatlik nöbetten çıkan hemşirede can kalmamıştı, otobüste oturduğu yerde uyuyakaldı.
  2. Zirveden indiğimizde kimsede can kalmamıştı; kampa varır varmaz kendimizi çadırlara attık.
  3. Ateşle geçen üç günün sonunda çocukta can kalmadı, çorba kaşığını bile tutamıyordu.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Can burada yaşamın kendisini değil, yaşama gücünü, bedenin direncini karşılar. Kişide can kalmaması bu gücün bitmesidir. Kalıp bitkinliği, canın bedenden çekilmiş gibi olmasıyla anlatır. Yaşayan birinde can kalmadı denebilmesi, kalıbın bir abartı taşıdığını gösterir.

Yorgun düşmek de çok yorulmayı, bitkin duruma gelmeyi anlatır; iki kalıp aynı hâli adlandırır. Can kalmamak bu hâli gücün tükenmesi olarak söyler. Konuşan yorgunluğunun en ağır noktasını anlatmak istediğinde ikincisini seçebilir.

Atasözü, yorgun kişiye verilen dinlenme fırsatının onu çok sevindirdiğini söyler. Kendisinde can kalmayan biri için de kısa bir mola büyük bir lütuftur. Kalıp bitkinliği, atasözü bu bitkinliğin karşısında dinlenmenin değerini anlatır.