Deyim

Çanak Tutmak (açmak) Ne Demek?

Anlamı

davranışları veya sözleriyle kötü bir sonuca yol açmak:
'Oh olsun... Vallahi memnun oldum, diyordu. Çanak tuttun. Şunun şurasında rahat sana battı mıydı?' -R. N. Güntekin.

Detaylı Açıklama

Çanak tutmak, davranışları ya da sözleriyle kötü bir sonuca yol açmak anlamına gelir. Tutmak yerine açmak fiili de gelebilir. Kişi bir söz, bir şaka, bir ihmal ya da bir taşkınlıkla kötü bir sonucun yolunu açar; bu sonuç kendi başına da gelebilir, başkalarına da dokunabilir. Kötü sonuç bir kavga, bir ceza, bir kayıp ya da bir aşağılanma olabilir. Sözler de davranışlar da çanak tutmaya yeter. Söyleyen bunu kınayarak ya da biraz da hak etti diyerek dile getirebilir: kendin çanak tuttun. Kişi kendi hatasını da böyle kabul edebilir: o lafı ederek çanak açtım. Kalıp kötü sonucun bilerek mi bilmeyerek mi çağrıldığını ayırmaz. Kalıp sonucun kişinin kendi davranışından doğduğunu söyler; sonucu getiren başkası olsa da yol kişinin kendisi tarafından açılmıştır.

Örnek Cümleler

  1. Toplantıda müdürün eski hatasını herkesin önünde hatırlatan Kerem çanak tuttu; terfi listesinden adı çıkarıldı.
  2. Kalabalığa kışkırtıcı sözlerle seslenen adam meydanda çıkan arbedeye çanak tuttu; yaralananlar arasında hiç tanımadığı insanlar da vardı.
  3. Kombisinin bakımını yıllarca yaptırmayan ev sahibi, en soğuk gecede arıza çıkınca çanak açtığını kabul etti.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Güntekin'in bir metninde biri, oh olsun, memnun oldum, der ve karşısındakine çanak tuttun diye çıkışır; ardından, rahat sana battı mıydı, diye sorar. Burada kalıp, karşıdakinin başına gelen kötülüğü kendi davranışıyla çağırdığını söylemek için kullanılır.

Başına iş çıkarmak, istenilmeyen ya da uğraştırıcı bir işe yol açmaktır; kişi kendini bir sıkıntının içine sokar. Çanak tutmakta ise kişi kötü bir sonuca zemin hazırlar ve bu sonuç başkalarına da dokunabilir. Ayrım sonucun ağırlığında değil; çanak tutmakta sonuç, davranışın sahibinin ötesine de uzanabilir.

Atasözü, kendi zararına kendisi neden olanın yakınmaya hakkı olmadığını söyler. Çanak tutan kişi de kötü sonucu kendi davranışıyla doğurmuştur. Bu yüzden atasözü, çanak tutan birinin yakınmasına cevap olarak söylenebilir.