Anlamı
dalkavukluk etmek.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, çıkar sağlamak için aşırı ölçüde yaltaklanmak, dalkavukluk etmek ve kişilikten ödün vererek birine yanaşmak anlamında kullanılır. İçindeki küçültücü ton çok güçlüdür; sıradan saygıyı değil, menfaat uğruna yapılan onursuz bir yakınlığı anlatır. Bu yüzden makam sahiplerine yaranmaya çalışanlar, güçlülerin çevresinde dolanan fırsatçılar ya da küçük çıkar için eğilip bükülen kişiler için kullanılır. Deyimin etkisi, aşağılayıcı benzetmesinden gelir. Kişiyi kendi iradesiyle değil, başkasının artığına tamah eden biri gibi gösterir. Bu yüzden sert ve küçümseyici bir deyimdir. Deyim, yaranma davranışının yalnız komik değil, onur kırıcı bir tarafı olduğunu da açıkça sezdirir. Bu sert küçültme, ifadenin eleştirel gücünü artırır. Aşağılama tonu da buradan doğar.
Örnek Cümleler
- Komşunun oğlu yine çanak yalamış, mahalle çalkalandı.
- O kadar zorlandı ki sonunda çanak yaladı.
- İşler sarpa sarınca mecburen çanak yaladı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü sadece yaranmayı değil, onur kırıcı bir çıkarcılığı anlatır. Sözün aşağılayıcı gücü buradan gelir. Bu deyim, çıkar sağlamak için aşırı ölçüde yaltaklanmak, dalkavukluk etmek ve kişilikten ödün vererek birine yanaşmak anlamında kullanılır.
Saygıda ölçü ve içtenlik vardır; çanak yalamakta ise menfaat için kişilikten taviz verme vardır. İçindeki küçültücü ton çok güçlüdür; sıradan saygıyı değil, menfaat uğruna yapılan onursuz bir yakınlığı anlatır.
Güç sahibine yanaşıp çıkar kovalamayı alışkanlık hâline getiren kişiler için daha çok söylenir. Bu yüzden makam sahiplerine yaranmaya çalışanlar, güçlülerin çevresinde dolanan fırsatçılar ya da küçük çıkar için eğilip bükülen kişiler için kullanılır.