Anlamı
bir şeyi istemek, istek duymak, arzulamak:
'Yufka, dedim de canım bir ıspanaklı börek çekti ki.' -S. F. Abasıyanık.
Detaylı Açıklama
Canı çekmek, bir şeyi istemek, ona istek duymak, onu arzulamaktır. İstenen şey bir yiyecek, bir içecek, bir yer ya da bir alışkanlık olabilir: canı börek çeker, canı deniz çeker, canı bir fincan kahve çeker. İstek ansızın doğabilir de, uzun süredir özlenen bir şeye dönük de olabilir. Bir koku, bir görüntü, bir sözcük ya da bir anı bu isteği uyandırabilir. Söz yalnız isteğin varlığını bildirir; istek yerine gelebilir de, gelmeyebilir de. Kişi isteğine direnebilir; bıraktığı bir alışkanlığı canının yeniden çekmesi bunun bilinen bir sahnesidir. Bayram sabahı, bir yolculuk dönüşü ya da soğuk bir kış akşamı bu isteğin sahnesi olabilir. İstenen şey cümlede kalıbın iki parçası arasına girer ve adıyla anılır.
Örnek Cümleler
- Kışın ortasında canı kestane kebabı çeken Ahmet, akşam eve dönerken köşedeki satıcıya uğradı.
- Haftalardır büroda çalışan avukat, canı deniz çekince cuma öğleden sonra sahil kasabasına gitti.
- Yedi aydır sigara içmeyen babam paketi açmadı, ama sabah kahvesinin yanında canı yine sigara çekti.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Abasıyanık'ın cümlesinde konuşan önce yufka sözünü söyler, ardından canının bir ıspanaklı börek çektiğini anlatır. İstek burada bir sözcüğün akla getirdiği bir yiyecekten doğmuştur. Cümle, canı çekmenin bir hatırlatmayla da başlayabildiğini gösterir.
Canı istemek heves duymaktır ve bir eylemle de kurulur: canı dans etmek istiyor. Canı çekmek ise bir şeye istek duymayı, onu arzulamayı anlatır ve istenen şey adıyla anılır: canı dondurma çekti. İki kalıp anlamca çok yakındır, ama canı çekmek arzunun bir nesneye yönelişini daha açık gösterir.
Atasözü, kişinin görmediği şeyi istemediğini, görüp beğendiğine istek duyduğunu söyler. Canı çekmek de bu isteğin kendisini anlatır. Vitrinde görülen bir tatlıdan sonra birinin canının tatlı çekmesi, atasözünün anlattığı sıralamaya uyar.