Anlamı
1) çok yorulmak veya çok zorluk çekmek: Çalışmaktan canım çıktı. 2) ölmek:
'Herifin burnunu sıksan canı çıkacak.' -S. F. Abasıyanık. 3) çok yıpranmak: Her gün giyilmekten elbisenin canı çıktı. 4) zarar etmek:
'Kazandığımız paranın aslan payını gidip ona toka etmekle canımız çıkıyor.' -Halikarnas Balıkçısı.
Detaylı Açıklama
Bu deyim çok yönlü bir kullanıma sahiptir. En yaygın anlamında insanın çok yorulması, çok zorluk çekmesi ve tükenme noktasına gelmesi anlatılır. Bunun yanında gerçek ölüm için, bir eşyanın aşırı yıpranması için ya da bir işten büyük zarar edilmesi için de kullanılabilir. Bu geniş alan, deyimi günlük dilde çok işlevli kılar. Ortak nokta, bir şeyin dayanma sınırının sonuna yaklaşmasıdır. İster beden olsun, ister eşya, ister para, ister hayatın kendisi; hepsinde tükenme ve zorlanma duygusu vardır. Deyim sert ama canlıdır. Yoğun emek ve yıpranmayı etkili biçimde anlatır. Bir şeyin son kuvvetine kadar zorlandığını hissettirmesi en güçlü yanıdır. Bu yüzden sıradan yorgunluktan daha ağır bir sonuç duygusu verir.
Örnek Cümleler
- Mahalleli onun halini "canı çıkmak" diye tarif ediyordu.
- Annem telefonda "canı çıkmak" diye yakındı.
- Arkadaşları bu durumu "canı çıkmak" diye tarif etti.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü sözün merkezinde tükenme ve son sınırına gelme vardır. Bu yüzden beden, eşya, para veya düzen için mecazlı biçimde uygulanabilir.
Hayır. Gündelik kullanımda en sık ağır yorgunluk ve zorlanma anlamı öne çıkar. Ölüm anlamı bağlama göre daha ciddi durumlarda anlaşılır.
İkisi de büyük zorluk anlatır. Canı burnuna gelmek çekilen güçlüğün o anki bunaltısına, canı çıkmak ise daha ileri düzeyde tükenmeye yaklaşır.