Anlamı
hırpalamak, çok yormak, yıpratmak.
Detaylı Açıklama
Canını çıkarmak, hırpalamak, çok yormak ya da yıpratmak anlamına gelir. Etkilenen bir insan, bir hayvan ya da bir eşya olabilir: ağır yük taşıtılan bir at, dinlenmeden çalıştırılan bir işçi, her gün özensizce kullanılan bir araba. Hırpalamak anlamında kalıp kaba ve özensiz bir davranışı, yıpratmak anlamında zamanla gelen aşınmayı anlatır. Çok yormak anlamında ise kişiye gücünün üstünde iş yüklenmiştir. Söz bir sitemle ya da bir uyarıyla da kullanılabilir: o çocuğun canını çıkardın, biraz dinlensin. Yoranın her zaman bir insan olması gerekmez: uzun bir yol, ağır bir mevsim ya da bitmek bilmeyen bir iş de bir canlının canını çıkarabilir. Kalıbın anlattığı şey, karşıdakinin dayanma gücünün sonuna kadar zorlanmasıdır.
Örnek Cümleler
- Yaz boyunca tarlada ağır pulluk çektirdikleri yaşlı atın canını çıkardılar.
- Her sabah altıda başlayıp gece yarısı biten provalar, oyuncuların canını çıkardı.
- Dört kardeş bütün yaz sırayla binerek babalarından kalan eski bisikletin canını çıkardı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Canı çıkmak, çok yorulmayı, çok yıpranmayı, ölmeyi ve zarar etmeyi anlatır; durum kişinin ya da eşyanın kendisinde olur. Canını çıkarmak ise bu yorgunluğa ve yıpranmaya bir başkasının yol açtığını bildirir. Atın canını çıkaran sahibidir; atın canı ise onun yüzünden çıkmıştır.
Sucuğunu çıkarmak da yormayı anlatır ve ayrıca çok dövmek anlamı taşır. Canını çıkarmak ise yorgunluğun yanında hırpalamayı ve yıpratmayı da kapsar; eşyalar için de kullanılabilir. Yalnız yorgunluk anlatılırken iki kalıp birbirinin yerine kullanılabilir.
Atasözü, hırpalamanın her zaman kötülük için yapılmadığını, sevgiden kaynaklanan hırpalamaların da olduğunu söyler. Canını çıkarmak da hırpalamayı anlatır, ama niyeti söylemez. Çocuğunu ders başında sıkıştıran bir anne için atasözü, bu sertliğin sevgiden doğabileceğini hatırlatır.