Anlamı
hastalık veya yorgunluk yüzünden bitkin bir duruma gelmek.
Detaylı Açıklama
Cansız düşmek, hastalık ya da yorgunluk yüzünden bitkin bir duruma gelmektir. Kişinin gücü tükenir; yerinden kalkacak, iş görecek, konuşacak hâli kalmaz. Ağır bir griple günlerce yatan biri de, sabahtan akşama tarlada çalışan biri de cansız düşebilir. Düşmek fiili burada bir duruma girmeyi bildirir, tıpkı hasta düşmek ya da yorgun düşmek söyleyişlerinde olduğu gibi. Bitkinliğin ne kadar süreceği kalıpta belirtilmez. Kişi kendi durumunu bu sözle anlatabilir: işten döndüm, cansız düştüm. Bir yakınının hâlini anlatan da aynı kalıba başvurabilir: annem bayramdan sonra cansız düştü. Kalıptaki cansız sözcüğü ölümü değil, gücün tükenmesini bildirir. Bitkin düşen kişi, kendini toparlamak için dinlenmeye ve zamana gereksinim duyar.
Örnek Cümleler
- Üç gün yüksek ateşle yatan Selin, ateşi düştükten sonra da cansız düşmüştü; ödevlerine bir hafta dokunamadı.
- Sabah ezanından akşama kadar fındık toplayan işçiler, çadırlarına dönünce cansız düştüler.
- Gece boyunca acil serviste nöbet tutan genç hekim, evine vardığında cansız düşmüş, ayakkabılarını çıkarmadan uyuyakalmıştı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Yorgun düşmek, çok yorulup bitkin duruma gelmektir; bitkinliğin sebebi yorgunluktur. Cansız düşmek ise bu sebebin yanında hastalığı da anar. Ağır bir hastalığın ardından gelen güçsüzlük için cansız düşmek kurulabilir; yorgun düşmek bu sebebi kendi tanımında taşımaz.
Can kalmamak da bitkin bir duruma gelmeyi, gücün tükenmesini anlatır; anlamca cansız düşmeye çok yakındır. Cansız düşmek bu bitkinliği hastalığa ya da yorgunluğa bağlar. Can kalmamakta sebep belirtilmez; kişi bir korkunun ya da bir üzüntünün ardından da canı kalmadığını söyleyebilir.
Bu atasözü, yorgun bir kişiye verilen dinlenme fırsatının onu çok sevindirdiğini söyler. Cansız düşen biri de böyle bir yorgunluğun içindedir. Atasözü dinlenme fırsatının değerini, kalıp ise o fırsata gereksinim duyulan bitkinliği anlatır.