Anlamı
1) karşı yönlerden kuşatmak:
'Mitralyözler onu çapraza almış, kızıl iğneleriyle gövdesini delik deşik ediyorlardı.' -A. İlhan. 2) mec. herhangi bir konuda çeşitli yönlerden sıkıştırmak.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, birini karşı yönlerden kuşatmak, sıkıştırmak ya da mecazen bir konuda çok yönlü baskı altına almak anlamında kullanılır. Asıl kullanımında askeri ya da fiziksel kuşatma hissi vardır; mecazında ise soru, eleştiri, delil ya da baskı aracılığıyla köşeye sıkıştırma anlamı öne çıkar. Bu yüzden sorgulama, tartışma, medya baskısı ve toplu eleştiri sahnelerinde çok canlı durur. Deyimin etkisi, kaçış yollarını kapatan bir çevreleme hissi yaratmasından gelir. Kişi tek bir taraftan değil, birden çok yönden bastırılır. Bu da sözün sertliğini artırır. Deyim, baskının yalnız şiddet değil strateji yoluyla da kurulabileceğini iyi anlatır. Karşı tarafın nefes alacak alanını daraltması, ifadenin en belirgin gücüdür.
Örnek Cümleler
- Müdür bu karardan sonra iyice çapraza aldı.
- Bütün mahalle onun çapraza aldı konuşuyor.
- İşler sarpa sarınca mecburen çapraza aldı.
Kökeni ve Hikayesi
Deyim, karşı yönlerden ateş ya da baskı altına alma anlamındaki askerî kullanımın halk diline geçmesinden doğmuştur. Zamanla fiziksel kuşatmadan mecazi köşeye sıkıştırma anlamına genişlemiştir.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü saldırı ya da sıkıştırmanın bir yönden değil, birkaç yönden aynı anda geldiğini düşündürür. Bu deyim, birini karşı yönlerden kuşatmak, sıkıştırmak ya da mecazen bir konuda çok yönlü baskı altına almak anlamında kullanılır.
Fiziksel kuşatma yerine soru, eleştiri, belge veya sözlü baskıyla köşeye sıkıştırma öne çıkar. Asıl kullanımında askeri ya da fiziksel kuşatma hissi vardır; mecazında ise soru, eleştiri, delil ya da baskı aracılığıyla köşeye sıkıştırma anlamı öne çıkar.
Siyaset, medya, tartışma, sorgu ve rekabet ortamlarında daha canlı görünür. Bu yüzden sorgulama, tartışma, medya baskısı ve toplu eleştiri sahnelerinde çok canlı durur.