Deyim

Çaptan Düşmek Ne Demek?

Anlamı

çalışma gücü, verimi azalmış veya tükenmiş olmak.

Detaylı Açıklama

Çaptan düşmek, çalışma gücü ve verimi azalmış ya da artık tükenmiş olmaktır. Kalıp iki dereceyi kapsar: güç kimi zaman yalnız azalmıştır, kimi zaman hiç kalmamıştır. Yaşlanan bir usta, yıllarca çalışmış bir makine, eski verimini yitiren bir fabrika ya da formdan düşen bir sporcu çaptan düşmüş sayılabilir. Çap sözcüğü burada bir ölçüyü, bir büyüklüğü karşılar; düşmek ise bu ölçünün gerilemesini bildirir. Kalıp bir değerlendirme bildirir ve çaptan düşen kişinin ya da şeyin eskiden daha verimli olduğunu düşündürür. Ölçülen şey işten alınan sonuçtur: üretilen mal, kazanılan maç, bitirilen iş. Kalıp hem insan hem araç için kurulabilir; insan için söylendiğinde onun emeğinin karşılığı tartılır.

Örnek Cümleler

  1. Kırk yıl kalıp döken usta çaptan düşünce atölyedeki ağır işleri çırağına bırakmak zorunda kaldı.
  2. Fabrikanın eski dokuma tezgâhları çaptan düşmüştü; günde yüz metre yerine ancak otuz metre kumaş çıkarabiliyordu.
  3. Bütün sezonu sakatlıkla geçiren yaşlı forvet çaptan düşmüştü; antrenmanlarda gençlere yetişemiyordu.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Kuvvetten düşmek, gücün azalması anlamına gelir; söz bir hastanın, bir yaşlının ya da yorgun bir hayvanın durumunu anlatabilir. Çaptan düşmek ise çalışma gücüyle birlikte verimi de anar ve tükenmeyi de içine alır. Biri gücün azalmasını, öteki işten alınan sonucun gerilemesini öne çıkarır.

Elden ayaktan düşmek, yaşlılık ya da bozulan sağlık yüzünden çalışamaz duruma gelmektir; kalıp sebebi açıkça anar. Çaptan düşmekte sebep belirtilmez ve kalıp bir makine ya da bir kurum için de kurulabilir. Tükenme anlamında iki kalıp birbirine yaklaşır.

Bu atasözü, güçlüyken büyük işler yapan, büyük kazançlar elde eden kişinin güçten düşünce küçük işlerle uğraştığını, azla yetindiğini söyler. Çaptan düşen biri de eski gücünü yitirmiştir. Atasözü bu durumun kişinin işlerine yansımasını, kalıp ise gücün azalmasının kendisini anlatır.