Anlamı
yaşlılık sebebiyle veya sağlığı büsbütün bozularak çalışamaz duruma gelmek:
'Ve gün battığı zaman artık Gülbahar'ın hâli kalmamış, elden ayaktan kesilmişti.' -Y. Kemal.
Detaylı Açıklama
Elden ayaktan düşmek, yaşlılık yüzünden ya da sağlığı büsbütün bozularak çalışamaz duruma gelmek anlamındadır. Sözlük kalıbı elden ayaktan kesilmek biçimiyle de verir. Tanım iki ayrı sebep sayar: yaşlılık ya da ağır bir sağlık bozukluğu; ikisinin sonucu aynıdır, kişi artık çalışamaz. El ve ayak, insanın iş gören organlarıdır; ikisinden de düşmek, iş görme gücünün bitmesini düşündürür. Özne çalışamaz duruma gelen kişidir: yaşlı bir çiftçi, ağır hastalık geçirmiş bir usta, uzun yılların yorduğu bir ana. Kalıp bir acıma ya da bir kaygı içinde söylenebilir: elden ayaktan düşmeden bir ev alalım. Tanımdaki büsbütün sözü, hafif bir rahatsızlığın bu kalıba girmediğini gösterir. Kalıp bir sürecin sonunu anlatır.
Örnek Cümleler
- Seksenini geçen dede, elden ayaktan düşünce bağın bakımını torunlarına bıraktı.
- Geçirdiği ağır felçten sonra elden ayaktan kesilen usta, atölyesini kapatmak zorunda kaldı.
- Yaşlı çift, elden ayaktan düşmeden önce köydeki evlerini bakımı kolay küçük bir daireyle değiştirdi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Cümle şöyledir: Ve gün battığı zaman artık Gülbahar'ın hâli kalmamış, elden ayaktan kesilmişti. Kalıp burada kesilmek biçimiyle kullanılır ve hâli kalmamak sözüyle yan yana gelir. Gün battığı zaman sözü, gücün günün sonunda tükendiğini düşündürür.
Cansız düşmek, hastalık ya da yorgunluk yüzünden bitkin bir duruma gelmektir. Elden ayaktan düşmenin tanımı ise iş görememeyi öne çıkarır. Bitkinlik geçici olabilir; iş göremeyecek kadar güçten düşmek daha kalıcı bir hâli düşündürür.
Bu atasözü, kişinin gençliğinde çalışıp para biriktirmesini, ihtiyarlığında çalışamadığı zaman onunla rahat geçinmesini öğütler. Elden ayaktan düşen kişi de artık çalışamaz. Atasözü o güne hazırlanmayı, deyim o günün gelişini anlatır.