Anlamı
çözüm yolu, çıkar yolu bulamamak:
'Köyde kim çaresiz kalırsa, kimin işi bozulursa İstanbul yolunu tutar.' -Ö. Seyfettin.
Detaylı Açıklama
Çaresiz kalmak, bir sorun karşısında çözüm yolu, çıkar yolu bulamamaktır. Çare, bir derdi gideren ya da bir işi yoluna koyan yoldur; çaresiz kalan bu yolu göremez. Sorun bir hastalık, bir borç, bir yasal engel ya da bir aile anlaşmazlığı olabilir. Kalmak, kişinin bu hâle düşmesini bildirir. Kişi her yolu denemiş de olabilir, hiçbir yol aklına gelmemiş de olabilir; kalıp ikisini ayırmaz. Çaresiz kalan başkasından yardım isteyebilir, beklemeye razı olabilir ya da sonunda bir çare bulabilir; kalıp yalnız o andaki durumu anlatır. Bir kişi gibi bir topluluk da çaresiz kalabilir: bir köy halkı, bir ekip, bir aile. Söz kişinin kendi ağzından bir yakınma olarak da duyulabilir.
Örnek Cümleler
- Gece yarısı ıssız yolda lastiği patlayan sürücü, stepnesinin de boş olduğunu görünce çaresiz kaldı.
- Kredisi reddedilen esnaf, kirayı ödeyecek başka bir kapı bulamayınca çaresiz kaldı ve dükkânı devretti.
- Sel köprüyü yıkınca karşı yakada mahsur kalan köylüler çaresiz kaldı, kurtarma helikopterini beklediler.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Cümle bir köyden söz eder: köyde kim çaresiz kalırsa, kimin işi bozulursa İstanbul yolunu tutar. Kalıp burada kim sorusuyla belirsiz bir kişiyi anlatır. Cümle, çaresiz kalanların ve işi bozulanların yönünün İstanbul olduğunu bildirir.
Eli koynunda kalmak da çaresiz kalmaktır; iki kalıp aynı anlamı taşır. Eli koynunda kalmak bu durumu bir görüntüyle anlatır: kişi elleri koynunda, bir şey yapamadan durur. Çaresiz kalmak ise aynı durumu çare sözcüğüyle doğrudan adlandırır.
Bu atasözü, ölüm dışında çaresiz gibi görünen her güç işin bir çıkar yolu olduğunu söyler. Çaresiz kalmış birine umut vermek için hatırlatılabilir. Kalıp bir anın tıkanmışlığını anlatırken atasözü o tıkanmışlığın kalıcı olmayabileceğini hatırlatır.