Anlamı
1) bir doğrultuda giden kimse, şey sağa veya sola doğru yön değiştirmek:
'Küçük hizmetçi masanın öbür ucundan yarım sağa çark ederek elektrik düğmesine doğru döndü.' -S. F. Abasıyanık. 2) geri dönmek; 3) mec. savunduğu düşünceden vazgeçmek.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, bir konuda fikir değiştirmek, daha önce benimsediği tutumdan dönmek ya da yönünü başka tarafa çevirmek anlamında kullanılır. Günlük dilde sözünden dönenler, kararını sonradan değiştirenler ve önce başka konuşup sonra geri adım atanlar için sıkça kullanılır. Bazen fiziksel yön değişimini anlatsa da asıl yaygın kullanımı mecazidir. Siyaset, iş ve tartışma ortamlarında oldukça işlevseldir. Bir siyasetçinin seçim vaadinden dönmesi, bir ortağın anlaşma şartlarını değiştirmesi ya da bir arkadaşın sözünü tutmaması bu deyimle anlatılabilir. Deyim, genellikle olumsuz bir çağrışım taşır; çünkü karşı tarafın güvenilmezliğine dikkat çeker. Özellikle kararından ani biçimde dönen ve bunu benimsemeyen kişiler için kullanıldığında eleştirel bir ton kazanır.
Örnek Cümleler
- Dün akşam yine çark etmiş, kimse şaşırmadı.
- Herkes fark etti ki çoktan çark etmiş.
- Son anda çark etmesi herkesi şaşırttı.
Kökeni ve Hikayesi
Bu deyim askeri kökenlidir. Eski ordularda bir birliğin yön değiştirmesine "çark etmek" denirdi. Zamanla bir karardan veya yoldan dönmek, fikir değiştirmek anlamında kullanılır olmuştur.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çoğu kullanımda olumsuzdur ve kararsızlık ya da sözünden dönme hissi taşır. Deyim, genellikle olumsuz bir çağrışım taşır; çünkü karşı tarafın güvenilmezliğine dikkat çeker.
Genellikle ani ve dikkat çeken değişiklikler için söylenir. Bu deyim, bir konuda fikir değiştirmek, daha önce benimsediği tutumdan dönmek ya da yönünü başka tarafa çevirmek anlamında kullanılır.
Yelkenleri suya indirmek daha çok direnmekten vazgeçmeyi, çark etmek ise yön veya fikir değiştirmeyi vurgular.