Deyim

Çark Etmek Ne Demek?

Anlamı

1) bir doğrultuda giden kimse, şey sağa veya sola doğru yön değiştirmek:
'Küçük hizmetçi masanın öbür ucundan yarım sağa çark ederek elektrik düğmesine doğru döndü.' -S. F. Abasıyanık. 2) geri dönmek; 3) mec. savunduğu düşünceden vazgeçmek.

Detaylı Açıklama

Çark etmek üç anlamda kullanılır. Birincisi bir doğrultuda giden bir kimsenin ya da bir şeyin sağa veya sola doğru yön değiştirmesidir. Yürüyen biri, bir gemi, bir araç ya da bir sürü böyle yön değiştirebilir. Bu anlamda dönüşün yönü kalıba eklenebilir: sağa çark etmek, sola çark etmek. İkinci anlam geri dönmektir: kişi gittiği yoldan vazgeçip geldiği yere yönelir. Bu dönüş bir engel, bir haber ya da bir korku yüzünden olabilir. Üçüncü anlam mecazdır: savunduğu düşünceden vazgeçmek. Bir siyasetçi bir görüşten, bir yazar bir tezden, bir aile bir karardan çark edebilir. Mecaz anlamda vazgeçilen şey ayrılma ekiyle anılabilir: kararından, sözünden, düşüncesinden çark etmek. Bu anlamda söz bir değişikliği bildirir; değişikliğin haklı olup olmadığına karar vermez.

Örnek Cümleler

  1. Kıyıya yaklaşan gemi önündeki kayalıkları görünce dümeni kırdı ve sancağa doğru çark etti.
  2. Köprünün yıkıldığını öğrenen kafile yarı yoldan çark etti ve akşam olmadan köye döndü.
  3. Seçimden önce zammın karşısında duran başkan, seçimden sonra bu görüşünden çark edip zammı imzaladı.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Cümlede küçük hizmetçi masanın öbür ucundan yarım sağa çark eder ve elektrik düğmesine doğru döner. Kalıp burada birinci anlamıyla, yürüyen birinin yön değiştirmesini anlatır. Yarım sağa sözü dönüşün açısını belirtir.

Fırıldak gibi, düşüncesini sürekli değiştiren, sözünden dönen birini niteler. Çark etmek üçüncü anlamında bir görüşten vazgeçmeyi anlatır ve süreklilik bu anlamın şartı değildir. Biri bir kişilik özelliği, öteki tek bir davranış olarak okunabilir.

Meydanı bırakmak da savunduğu şeyden vazgeçmeyi anlatır; ayrıca bir yarışmadan çekilmek anlamı vardır. Çark etmek vazgeçmenin yanında yön değiştirmeyi ve geri dönmeyi de anlatır. İki kalıp mecaz anlamda birbirine yaklaşır.