Anlamı
kesici araçları bileği çarkı ile biletmek.
Detaylı Açıklama
Çarka vermek, bıçak, makas, balta gibi kesici araçları bileği çarkıyla biletmektir. Bileği çarkı, dönen bir taş tekerlektir; kesici aracın ağzı bu taşa sürtülerek keskinleştirilir. Kalıbın çektirmek fiiliyle kurulan biçimi de aynı anlamı taşır: çarka çektirmek. Vermek ve çektirmek fiilleri, aracın biletilmek üzere bir bileyiciye bırakılabileceğini düşündürür. Kasap satırını, terzi makasını, aşçı bıçağını, marangoz keskisini, çiftçi orağını ya da baltasını çarka verebilir. Körelmiş bir araç kestiği şeyi ezer ya da yırtar; çarktan geçen araç yeniden temiz keser. Kalıp bir zanaat işini anlatır ve gerçek anlamıyla kullanılır. Biletilen aracın sahibi işi kendisi de yapabilir, bir ustaya da yaptırabilir; ikisinde de kalıp aynı kalır.
Örnek Cümleler
- Bayramdan bir gün önce kasap, bütün bıçaklarını ve satırını mahalledeki bileyiciye götürüp çarka verdi.
- Kumaşı yırtmaya başlayan makasını çarka çektiren terzi, ertesi gün gelinliğin eteğini rahatça kesti.
- Kışlık odunu yarmadan önce köreldiğini gördüğü baltayı çarka veren dede, işi bir öğleden sonra bitirdi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Kılağısını almakta araç bir bileği taşına ya da bir kayışa sürtülür; berberin usturasını kayışa çekmesi buna bir örnektir. Çarka vermekte ise iş çarkla yapılır. Amaç ikisinde de kesici aracın keskinliğini artırmaktır.
Su vermek, çeliği hızla soğutarak sertleştirmektir; kalıp çeliğin sertliğiyle ilgilidir. Çarka vermek ise aracın ağzının keskinliğiyle ilgilidir. İki kalıp da kesici araçlarla ilgili zanaat işlerini anlatır ama aynı işi anlatmaz.
Bu atasözü, bir kimsenin ne kadar usta olursa olsun gerekli araçlar olmadan kusursuz iş yapamayacağını söyler. Çarka verilen bıçak da böyle bir araçtır; keskinliği ustanın işini kolaylaştırır. Atasözü aracın değerini, kalıp ise o aracın bakımını anlatır.