Anlamı
kesici araçları bileği çarkı ile biletmek.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, kesici bir aleti bileği taşına ya da çarka tutarak keskinleştirmek anlamında kullanılır. Asıl olarak zanaat, bıçakçılık, demircilik ve günlük alet bakımında görülür. Sözün içinde ustalık, el emeği ve araç gerece gösterilen özen vardır. Çünkü keskinlik yalnız kullanımla değil, düzenli bakımla korunur. Deyimin etkisi, iş görme gücünü yeniden kazandıran emeği hatırlatmasından gelir. Körelmiş olanın işe yarar hâle gelişi kısacık bir kalıpla anlatılır. Bu yüzden hem somut hem de ustalık kokan bir deyimdir. Deyim, bakımın üretimin bir parçası olduğunu da sessizce öğretir. İşe yarayan alet, kendiliğinden değil gösterilen özenle keskin kalır. Bu ayrıntı, sözün ustalık yönünü daha da belirginleştirir. İnce emeği öne çıkarır.
Örnek Cümleler
- Müdür bu karardan sonra iyice çarka verdi.
- Olanları görünce resmen çarka verdi, ne yapsın.
- Bütün mahalle onun çarka verdi konuşuyor.
Kökeni ve Hikayesi
Deyim, kesici araçların bileği çarkında bilenmesine dayanan eski zanaat pratiğinden doğmuştur. Gezici bileyiciler ve mahalle ustaları sayesinde günlük dilde yerleşmiştir.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bıçakçılık, demircilik, kasaplık, terzilik ve kesici alet kullanılan pek çok zanaatı çağrıştırır. Bu deyim, kesici bir aleti bileği taşına ya da çarka tutarak keskinleştirmek anlamında kullanılır.
Çünkü körelen aleti atmak yerine onu yeniden iş görür hâle getirme çabası vardır. Asıl olarak zanaat, bıçakçılık, demircilik ve günlük alet bakımında görülür.
Nadiren, bir şeyi yeniden işler ve etkili hâle getirmek için mecazen de kullanılabilir; ama asıl gücü somut anlamındadır.