Anlamı
çok gürültü koparmak.
Detaylı Açıklama
Cayırtı koparmak, çok gürültü koparmaktır. Cayırtı sözcüğü gürültüyü, patırtıyı karşılar; kalıp bu gürültünün çokluğunu öne çıkarır. Gürültü bir kalabalıktan, bir kavgadan, bir düğün alayından, bir eğlenceden ya da çalışan makinelerden gelebilir. Koparmak fiili gürültünün güçlü biçimde yükseldiğini düşündürür; şamata koparmak, gürültü koparmak söyleyişlerinde de aynı fiil vardır. Gürültüyü koparan bir kişi, bir topluluk ya da bir hayvan sürüsü olabilir. Kalıp gürültünün sebebini söylemez; bir sevinç de olabilir, bir öfke de. Söz bir yakınmanın içinde duyulabilir: çocuklar sabahtan beri cayırtı koparıyor, kimse uyuyamıyor. Kalıbın anlattığı ses çevredekileri rahatsız edebilir. Cayırtı vermek ise bu gürültüyü bir gözdağı için kullanmaktır; bu iki kalıp cayırtı sözcüğünü paylaşsa da anlamları ayrıdır.
Örnek Cümleler
- Bayram sabahı mahalleye gelen davulcu, sokağın başında öyle bir cayırtı kopardı ki bütün pencereler açıldı.
- Okul tatile girince bahçeye koşan çocuklar cayırtı kopardı; yan binadaki doktor muayenehanesinin camını kapattı.
- Kümese giren sansarı gören tavuklar cayırtı kopardı ve evdekiler fenerle bahçeye çıktı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Şamata etmek de gürültü patırtı yapmaktır ve koparmak fiiliyle de söylenir: şamata koparmak. Cayırtı koparmak gürültünün çokluğunu öne çıkarır. Anlamları neredeyse aynıdır; ikisi de aynı kalabalık için kurulabilir.
Gürültü çıkarmak, düzensiz ve rahatsız edici sesler çıkarmayı anlatır; mecaz anlamda bir kavga, bir tartışma çıkarmak da demektir. Cayırtı koparmak ise yalnız çok gürültü koparmayı bildirir. İki kalıp birinci anlamda örtüşür; kavga anlamı gürültü çıkarmakta vardır.
Şimşek çakmadan gök gürlemez, bir gürültü kopmadan önce belirtilerinin görüldüğünü ya da olmamış bir olayın yankısı olmayacağını söyler. Cayırtı koparmak da bir gürültünün kopmasını anlatır. Atasözü gürültünün öncesine ve sebebine bakar; kalıp ise gürültünün kendisini betimler.