Anlamı
birdenbire bağırıp çağırmaya başlamak.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, birinin birdenbire yüksek sesle bağırmaya, çağırmaya ve ortalığı gürültüye boğmaya başlamasını anlatır. Aniliği bu sözün en belirgin yanıdır; sessiz bir ortam bir anda ses patlamasına dönüşür. Bu yüzden kavga anı, telaş, panik, öfke patlaması veya ani tepki anlatılırken çok etkilidir. Gündelik dilde hareketli ve canlı bir kalıptır. Söze birden yükselen tansiyon hissi verir. İnsanların sakinlikten çıkıp kontrolsüz bir sesle tepki verdiği anları görünür kılar. Yalnız gürültü değil, o gürültünün patlayıcı anı da bu sözün içindedir. Bu yüzden olayın büyüdüğü eşik anını tek hamlede göstermesi bakımından çok kullanışlıdır. Okuyan ya da duyan kişi sahneyi hemen gözünde canlandırabilir. Patlayan sesle birlikte düzenin bozulduğu hissi de bu yüzden güçlüdür.
Örnek Cümleler
- İş arkadaşı olan biteni "cayırtıyı basmak" sözleriyle özetledi.
- Esnaf bu duruma çoktan "cayırtıyı basmak" demeye başlamıştı.
- Arkadaşları bu durumu "cayırtıyı basmak" diye tarif etti.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü 'basmak' fiili gürültünün bir anda ve güçlü biçimde ortaya çıktığını hissettirir. Sessizlikten patlayıcı sese geçiş vardır.
Öfke, panik, korku, telaş, çocuk inadı ve kalabalık coşkusu ile birlikte sık görülür. Hepsinde sesin ani yükselişi ortak noktadır.
Cayırtı koparmak daha genel bir gürültü büyümesini anlatır; cayırtıyı basmak ise o gürültünün ansızın başlama anını daha keskin gösterir.