Deyim

Cayırtıyı Basmak Ne Demek?

Anlamı

birdenbire bağırıp çağırmaya başlamak.

Detaylı Açıklama

Cayırtıyı basmak, birdenbire bağırıp çağırmaya başlamaktır. Kalıbın iki öğesi vardır: ani bir başlangıç ve yüksek bir ses. Basmak, yaygarayı basmak ve feryadı basmak söyleyişlerinde olduğu gibi, bir şeyin ansızın başlamasını anlatır. Cayırtı sözcüğü yüksek ve gürültülü bir sesi karşılar. Bağıran tek bir kişi de olabilir, bir kalabalık da: bir pazar yeri, bir maç tribünü, bir toplantı salonu. Kalıp bağırmanın başladığı anı öne çıkarır; ne kadar sürdüğünü söylemez. Söz bir anlatıda olayların ani dönüşünü haber verir: adam birden cayırtıyı bastı. Bağırma bir şeye karşı çıkmak, bir şeyi duyurmak ya da yardım istemek için olabilir. Çevredekiler bu ani gürültüyle irkilir, sesin geldiği yere bakar.

Örnek Cümleler

  1. Siparişinin yanlış geldiğini gören müşteri, kasanın önünde birden cayırtıyı bastı.
  2. Hakem son dakikada penaltıyı vermeyince tribünler cayırtıyı bastı, oyun beş dakika durdu.
  3. Gece yarısı mutfakta fareyi gören teyzem cayırtıyı bastı, bütün ev ayağa kalktı.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Yaygarayı basmak da bağırıp çağırmak anlamına gelir. Cayırtıyı basmak ise bağırıp çağırmanın birdenbire başladığını açıkça söyler. Her ikisi de basmak fiiliyle kurulur ve aynı sahnede birbirinin yerine kullanılabilir.

Bomba gibi patlamak birinci anlamında, öfkelenerek birdenbire ve yüksek sesle bağırıp çağırmaktır. Cayırtıyı basmak da birdenbire bağırıp çağırmaya başlamaktır ama öfkeyi şart koşmaz; bağıran korkmuş ya da sevinmiş de olabilir. Bomba gibi patlamanın ayrıca bir olayın birdenbire ortaya çıkması anlamı vardır.

Bu atasözü, öfkeye kapılan kişinin bağırıp çağırmakla rahatladığını söyler. Cayırtıyı basan kişi de bağırıp çağırmaya başlar. Atasözü bağırmanın öfkeli kişiye verdiği rahatlamaya bakar; kalıp ise bağırmanın ani başlangıcını anlatır.