Anlamı
1) boşa konuşmak, gevezelik etmek; 2) aykırı düşünceler ortaya atmak.
Detaylı Açıklama
Caz yapmak iki anlamda kullanılır. Birincisi boşa konuşmak, gevezelik etmektir: kişi bir sonuca bağlanmayan, işe yaramayan sözler söyler. İkincisi aykırı düşünceler ortaya atmaktır: kişi genel kabule, ortak bir karara ya da konuşmanın akışına ters düşen görüşler ileri sürer. İki anlamda da söylenenler dinleyene gereksiz ya da yersiz gelebilir. Kalıp teklifsiz konuşmaya aittir ve bir sitemin içinde duyulabilir: caz yapma, işine bak. İkinci anlamda aykırı düşüncenin doğru ya da yanlış olduğu kalıpta belirtilmez; kalıp yalnız düşüncenin aykırılığını anlatır. Söz bir kahve sohbetinde, bir sınıfta, bir aile sofrasında ya da bir toplantıda geçebilir. Gevezelik anlamında konuşan bir kişi de, bir grup da olabilir.
Örnek Cümleler
- Ders boyunca arka sırada caz yapan iki öğrenci, öğretmenin uyarısıyla sonunda sustu.
- Kahvede bütün öğleden sonra caz yapan emekliler, akşam ezanıyla evlerine dağıldı.
- Toplantıda herkes yeni plana onay verirken muhasebe müdürü caz yapıp bütçenin yetmeyeceğini öne sürdü.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Mavra atmak da gevezelik etmeyi anlatır; ayrıca palavra atmak anlamı vardır. Caz yapmanın ikinci anlamı ise aykırı düşünceler ortaya atmaktır. İki kalıp gevezelik anlamında örtüşür, öteki anlamlarında ayrılır.
Ortaya atmak, bir düşünceyi söylemek, ileri sürmektir; düşüncenin niteliğini belirtmez. Caz yapmak ikinci anlamında ileri sürülen düşüncenin aykırı olduğunu da bildirir. İkinci anlamıyla caz yapan kişi aykırı bir düşünce ortaya atmış olur, ama ortaya atılan her düşünce aykırı sayılmaz.
Bu atasözü, düşünceler karşılıklı tartışılmadan sağlam bir anlaşmanın ortaya çıkmayacağını söyler. Caz yapan biri de ikinci anlamda tartışmaya aykırı bir görüş getirir. Atasözü tartışmayı bir anlaşmanın koşulu sayar; kalıp ise tartışmaya katılan aykırı sesi betimler.