Anlamı
cebine indirmek:
'Dalsın içeri de el âlemin kirazını, şeftalisini cebellezi mi etsin?' -N. Hikmet.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, başkasına ait bir şeyi izin almadan alıp götürmek, fırsatını bulunca kendine geçirmek ya da küçük bir aşırma yapmak anlamında kullanılır. Tonunda açık bir suçlama vardır ama çoğu zaman hafif alaycı ve konuşma dili havası taşır. Özellikle çocukların meyve, yiyecek ya da ortada duran bir şeyi sessizce alması için söylenir. Bazı kullanımlarda işin miktarı küçük olsa da davranışın uygunsuzluğu vurgulanır. Bu yüzden deyim, sadece fiziksel olarak bir şeyi almak değil, fırsatçılık etmek ve sahip olunmayan bir şeyi kendine mal etmek çağrışımını da taşır. Kısacası cebellezi etmek, gözüne kestirdiğini usulca yürütmek demektir. Sözün gündelik dilde yaşamasını sağlayan şey de bu hafif muzip ama eleştirel tonudur.
Örnek Cümleler
- Sınıf arkadaşım sınavdan sonra "cebellezi etmek" dedi.
- Babası olayı duyunca "cebellezi etmek" deyimini kullandı.
- Patron toplantıda "cebellezi etmek" diye sitem etti.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü kullanım alanı genelde küçük şeyleri gizlice almakla ilgilidir. Bu yüzden tonunda hem ayıplama hem de hafif alay bulunur.
Meyve, yiyecek, para üstü ya da ortadaki küçük eşyaların izinsiz alınması gibi gündelik durumlarda daha sık duyulur. Büyük ve resmî suç anlatımlarında aynı doğallığı vermez.
Açık güç kullanmayı değil, fırsat kollayıp sessizce kendine geçirmeyi öne çıkarır. Deyimin muzip tonu da tam buradan gelir.