Anlamı
yaşanılmaz bir duruma getirmek:
'Kafamın çatlaklığı yüzünden bir anda orasını zindana, cehenneme çevirdim.' -R. H. Karay.
Detaylı Açıklama
Cehenneme çevirmek, bir yeri ya da bir durumu yaşanılmaz hâle getirmektir. Nesne bir ev, bir iş yeri, bir mahalle ya da bir kişinin hayatı olabilir. Bir gece, bir tatil ya da bir düğün de bu hâle getirilebilir; o zaman yaşanılmaz kılınan bir zaman dilimidir. Kalıp, önceki durumun yaşanabilir olduğunu ve değişikliğin sonradan geldiğini sezdirir. Değişiklik bir gecede de olabilir, aylar içinde de. Hayatını cehenneme çevirmek, birinin günlerini yaşanılmaz kılmaktır. Kalıp bir yakınmanın, bir suçlamanın ya da bir pişmanlığın içinde geçebilir. Pişmanlıkta konuşan, bir yeri kendi davranışıyla bu hâle getirdiğini kabul eder. Edilgen biçimi de kullanılır: ev cehenneme çevrildi. Yeri yaşanılmaz kılan şeyin ne olduğu ayrıca anlatılır; gürültü, kavga ya da kirlilik olabilir.
Örnek Cümleler
- Gece boyunca matkapla duvar delen yeni komşu, apartmanı birkaç hafta içinde herkes için cehenneme çevirdi.
- Babanın kumar borçları yüzünden kapıya dayanan alacaklılar, ailenin hayatını cehenneme çevirdi.
- Kasabanın ortasına kurulan çimento fabrikasının tozu, çevredeki bahçeleri ve evleri cehenneme çevirdi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Karay'ın cümlesinde konuşan, bir yeri 'zindana, cehenneme' çevirdiğini söyler. İki sözcük art arda gelerek aynı yaşanılmazlığı pekiştirir. Konuşan bunun nedenini kendi 'kafamın çatlaklığı' olarak gösterir ve değişikliğin 'bir anda' olduğunu belirtir.
Hayır; bir yeri yaşanılmaz hâle getiren bir kişi olabileceği gibi bir olay, bir hastalık ya da bir karar da olabilir. Özne bir kişi olduğunda onun davranışı, bir olay olduğunda onun sonuçları anlatılır. Değişikliğin kasıtlı olup olmadığı kalıptan anlaşılmaz.
Dünyayı haram etmek de bir yerde yaşamayı güçleştirmeyi, orayı yaşanmaz kılmayı anlatır; anlam alanları bu yüzden örtüşür. Cehenneme çevirmekte ise yaşanılmaz duruma gelen yer cehenneme benzetilir. İki kalıp aynı olay için yan yana kullanılabilir.