Anlamı
tavır takınmak:
'Benimle yalnız kalınca yine bir nöbet ağlayıp sızlayacaklarını hissettiğim için çatkın bir çehre almıştım.' -R. N. Güntekin.
Detaylı Açıklama
Çehre almak, tavır takınmaktır. Çehre, yüz ve surat anlamına gelen bir sözcüktür. Kalıp bir niteleme sözcüğüyle birlikte kurulabilir: ciddi, sert, soğuk ya da alaycı bir çehre almak. Kalıbın öznesi tavrı takınan kişidir. Takınılan tavır bir duruma karşılık olarak benimsenir; kişi karşısındakine nasıl davranacağını yüzüyle belli eder. Çehre bir toplantıda, bir pazarlıkta, bir aile konuşmasında ya da bir sınavda alınabilir. Tavır gerçek bir duygudan doğabilir; kişi yalnız öyle görünmeyi de seçebilir. Kalıp geçmiş bir anıyı anlatırken de, o anda takınılan bir tavrı betimlerken de kullanılır. Tavrın kime yöneldiği cümlede ayrıca anlatılır: müşteriye karşı, misafirlere karşı. Alınan çehre kısa bir an sürebilir, bütün bir görüşme boyunca da korunabilir.
Örnek Cümleler
- Kira artışını konuşmaya gelen ev sahibinin karşısında kiracı, pazarlıktan önce soğuk ve kararlı bir çehre aldı.
- Sınav salonuna giren öğretmen, öğrencilerin gülüşmelerini duyunca ciddi bir çehre alarak kâğıtları dağıttı.
- Uzun süre küs kaldığı kardeşi bayramda kapıya gelince Emine, ne yapacağını bilemeyip mesafeli bir çehre aldı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Güntekin'in cümlesinde konuşan, yalnız kalınca karşısındakilerin 'yine bir nöbet ağlayıp sızlayacaklarını' hissettiğini söyler. Çatkın çehreyi bu beklenti yüzünden almıştır. Cümlede çehre, beklenen bir sahneye karşı takınılan bir tavır olarak geçer.
Çehre etmek, surat etmek, yani küskün ve asık yüzlü durmaktır. Çehre almakta ise takınılan tavrın türü kalıpta sabit değildir; tavrı onu niteleyen sözcük belirler. Biri belli bir yüz ifadesini, öteki her türlü tavır takınmayı anlatır.
Tavır almak, belli bir durum ya da davranış biçimini benimsemektir; çehre almakla anlamı çok yakındır. Çehre almakta tavır yüzün görünüşüyle dışa vurulur. Tavır almak ise yüzden çok bir karar ya da tutum bildirebilir.