Anlamı
hkr. 'git buradan!' anlamında kullanılan bir söz:
'Ben şimdi boya mı düşünüyorum? Çek arabanı şuradan diyecektim, diyemedim.' -O. V. Kanık.
Detaylı Açıklama
Çek!, hakaret yollu 'git buradan!' demek için söylenen bir sözdür; çek arabanı! biçimi de vardır. Konuşan karşısındakini bulunduğu yerden uzaklaştırmak ister ve bunu küçümseyen bir dille yapar. Söz yalnız bir fiilden oluşan kısa bir emirdir. Bir seyyar satıcıya, yol kesen birine, bir laf atana ya da istenmeyen bir misafire söylenebilir. Konuşan kendi alanını, dükkânını ya da kapısının önünü savunurken kalıba başvurabilir. Hakaret yollu söylendiği için karşıdakini kırabilir. Şuradan, buradan gibi bir yer belirteci de eklenebilir: çek arabanı şuradan! Bir kalabalığa da seslenilebilir: çekin arabanızı! Söz, karşıda duran ve konuşanın sesini duyan birine yöneltilir. Söyleyen kişi karşıdakinden üstün bir yerde durduğunu da sezdirebilir.
Örnek Cümleler
- Dükkânının önünde müşterilerine laf atan adama kasap, 'Çek arabanı!' diye bağırdı.
- Otoparkı kendi malı sayıp şoförlerden para isteyen genci gören bekçi, 'Çek!' deyip onu kapıya kadar yürüttü.
- Sınıf kapısında bekleyip kız öğrencilere laf atan çocuğa müdür yardımcısı, 'Çek arabanı şuradan!' diye çıkıştı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hayır. Kanık'ın cümlesinde konuşan 'Çek arabanı şuradan diyecektim, diyemedim' der; söz dile gelmeden kalmıştır. Konuşan bunu 'Ben şimdi boya mı düşünüyorum?' sorusunun ardından anlatır. Cümle, kovma isteğinin bir kişinin içinden geçip söylenmeden kalabildiğini gösterir.
Uzun biçimde konuşan, karşısındakine arabasını çekip gitmesini söyler gibi konuşur. Gerçekte bir araba bulunması gerekmez; görüntü, birinin yükünü toplayıp oradan uzaklaşmasını anlatır. Kısa biçim çek! ise yalnız fiille aynı buyruğu verir.
İki söz de karşıdakinin gitmesini ister. Cehennem ol!, 'defol!' anlamındadır; çek! ise tek bir fiille kişiyi oradan savar. Çek! sözünde gidilecek yer değil, konuşanın durduğu noktadan ayrılma öne çıkar.