Anlamı
hâle yola koymak, yönetmek:
'Zavallı madam, o sakat hâliyle nasıl çekip çevirsin bu eski binayı?' -A. Dino.
Detaylı Açıklama
Çekip çevirmek, bir işi, bir mekânı ya da bir topluluğu hâle yola koymak, yönetmektir. Kalıbın nesnesi bir ev, bir dükkân, bir çiftlik, bir okul ya da bir aile olabilir. Çekip çeviren kişi işlerin düzen içinde yürümesini sağlar; harcamaları, çalışanları, günlük işleri yerli yerine koyar. Kalıp bir övgünün içinde geçebilir: evi tek başına çekip çeviriyor. Bir kaygının içinde de geçebilir: bu yaşta işi nasıl çekip çevirecek? Çekip çevirmek bir kez yapılan bir düzeltme de olabilir, süregelen bir yönetim de. Çekip çevrilen yerin büyüklüğü kalıpta yer almaz; bir oda da olabilir, bir fabrika da. İşi yüklenen kişi bir ev hanımı, bir müdür, bir kâhya ya da genç bir kardeş olabilir.
Örnek Cümleler
- Kocası hastalanınca bakkal dükkânını tek başına çekip çeviren Fatma, borçları da birkaç ayda kapattı.
- Müdürün emekliye ayrılmasından sonra okulu genç müdür yardımcısı çekip çevirdi; öğretmenler onun düzenine kısa sürede alıştı.
- Babaları ölünce on dokuz yaşındaki büyük kardeş, beş çocuklu evi ve bağı çekip çevirmek zorunda kaldı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Dino'nun cümlesinde konuşan, 'o sakat hâliyle' bir kadının 'bu eski binayı' nasıl çekip çevireceğini sorar. Soru, yönetilecek işin ağırlığı ile kişinin durumu arasındaki açıklığı öne çıkarır. Kalıp burada bir binanın işlerini yürütmek anlamında geçer.
İdare etmek kalıbının ilk anlamı yönetmek, çekip çevirmektir; bu anlamda iki kalıp birbirinin yerine kullanılabilir. İdare etmenin tutumlu kullanmak gibi başka anlamları da vardır. Çekip çevirmekte ise dağınık bir durumu düzene sokma, hâle yola koyma yanı da bulunur.
Çekmek ve çevirmek, bir şeyi tutup istenen yöne yönlendirmeyi anlatan iki eylemdir. Yan yana gelince bir işi elde tutup yönetme anlamı güçlenir. Kalıp böylece bir düzeni ayakta tutan kişinin uğraşını görünür kılar.