Anlamı
çeliği özel bir biçimde hızla soğutarak daha çok sertleşmesini sağlamak:
'Yaptığı kısacık bıçaklar bile iki kat olur kırılmazdı, çeliğe su vermek sanatının yalnız ona mahsus bir sırrı idi.' -Ö. Seyfettin.
Detaylı Açıklama
Çeliğe su vermek, çeliği özel bir biçimde hızla soğutarak daha çok sertleşmesini sağlamaktır. Kalıp demircilikte, bıçakçılıkta ve metal işçiliğinde geçen bir işi adlandırır. İşlem bir bıçağın, bir kılıcın, bir keskinin ya da bir yayın yapımında uygulanabilir. İşlemi yapan ustadır; sertleştirilen madde çeliktir. Kalıp bir zanaatın anlatıldığı metinlerde, bir ustanın becerisini anlatan cümlelerde geçebilir. Soğutmanın özel bir biçimde yapılması, işin bir bilgi ve el becerisi gerektirdiğini sezdirir. Kalıp edilgen biçimde de kullanılır: bıçağın çeliğine su verildi. İşlemin ayırt edici yanı soğutmanın hızıdır; su, sıcak çeliği birden soğutan araçtır. Usta işlemi bir atölyede, bir demirci ocağının başında ya da bir fabrikada yapabilir.
Örnek Cümleler
- Köyün demircisi kızgın orak ağzını suya daldırarak çeliğe su verdi, sonra bileğitaşında bileyip sahibine teslim etti.
- Bıçakçı ustası, çırağının yanında kızgın bıçak demirini suya batırıp çeliğe su verirken suyun nasıl fokurdadığını gösterdi.
- Makine bölümü öğrencileri atölye dersinde küçük parçalarla çeliğe su verip sertlik ölçümü yaptı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Seyfettin'in cümlesinde bir ustanın yaptığı 'kısacık bıçaklar bile iki kat olur kırılmazdı' denir. Cümle bunu 'çeliğe su vermek sanatının yalnız ona mahsus bir sırrı' olmasına bağlar. Ustanın bu işi kendine özgü bir yolla yaptığı böylece öne çıkar.
Evet, su vermek de çeliği özel bir biçimde hızla soğutup daha çok sertleşmesini sağlamaktır. Çeliğe su vermek bu işlemin hangi maddeye uygulandığını kalıbın içinde söyler. İki söyleyiş aynı işi adlandırır.
Atasözü, her işin zamanında ve uygun durumda yapılacağını söyler; görüntüsünü demircilikten alır. Çeliğe su vermek de demircilikte biçimi belli olan bir iştir. İki söz aynı zanaattan beslenir; biri bir öğüt, öteki bir işin adıdır.