Anlamı
manevi baskı altına almak:
'Böyle sabit bir görüş tarzı, fikir ve hayali bir cendereye sokmak demektir.' -N. Hikmet.
Detaylı Açıklama
Cendereye sokmak, birini ya da bir şeyi manevi baskı altına almaktır. Baskı bedene değil, düşünceye, duyguya, inanca ve davranışa yöneliktir. Baskı altına alınan bir kişi, bir düşünce, bir yetenek ya da bir sanat olabilir. Baskıyı kuran bir aile, bir okul, bir yönetim, bir kural ya da bir alışkanlık olabilir. Kalıp bir eleştirinin içinde geçebilir: bu yönetmelik öğretmenleri cendereye sokuyor. Edilgen kuruluşu da kullanılır: cendereye sokulmak. Baskının sonucu kişinin rahat düşünememesi ya da istediği gibi davranamaması olabilir. Kişi kendini de cendereye sokabilir: kendini katı kurallarla cendereye sokmak. Söz bir eğitim anlayışı, bir aile ilişkisi ya da bir sanat görüşü tartışılırken kullanılabilir.
Örnek Cümleler
- Her adımını denetleyen babası, genç kızı okul seçiminden giyimine kadar her konuda cendereye soktu.
- Yeni müdürün her ders için istediği ayrıntılı formlar öğretmenleri cendereye soktu; hiçbiri derste yeni bir şey denemez oldu.
- Yayınevinin dayattığı katı kurallar genç şairin dizelerini cendereye sokunca o da kitabını başka bir yayınevine verdi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Cendere, bir şeyi iki yandan sıkıştırıp suyunu ya da yağını çıkaran bir araçtır. Kalıp bu sıkıştırma görüntüsünü bir kişinin düşünce ve duygularına aktarır. Cendereye sokulan, her yandan sıkışmış ve rahat hareket edemeyen biri gibi düşünülür.
Hikmet'in cümlesinde 'sabit bir görüş tarzı'nın 'fikir ve hayali bir cendereye sokmak' demek olduğu söylenir. Sıkıştırılan şey düşünce ile hayal gücüdür. Baskıyı kuran ise değişmeyen bir bakış biçimidir; cümlede bir kişi anılmaz.
İçine almak da birini baskı ve etkisi altına almaktır; anlamları birbirine yakındır. Cendereye sokmakta ise baskı bir sıkıştırma olarak anlatılır ve bir düşünceye, bir sanata da yönelebilir. Bu yanıyla kalıbın kapsamı daha geniştir.