Anlamı
güçsüz ve koruyucusuz bir kimseyi buyruk altına almak ve ezmek kolaydır.
Detaylı Açıklama
Alçacık eşeğe herkes biner atasözü, güçsüz, sahipsiz, korumasız ya da karşı koyamayacak durumda olan kişilerin kolayca ezildiğini, üstlerine gelindiğini ve buyruk altına alınabildiğini anlatır. Buradaki alçak eşek benzetmesi, direnci zayıf ve kendini savunması güç olan kişiyi temsil eder. Atasözü toplumsal ilişkilerde güç dengesinin nasıl işlediğini açık biçimde gösterir. İnsanlar çoğu zaman kuvvetli olana değil, zayıf gördüğüne yüklenir. Bu yüzden söz yalnız mağdurun durumunu değil, çevrenin ona nasıl davrandığını da görünür kılar. İş yerinde, ailede, mahallede ya da genel toplumsal hayatta koruyucusuz kalan kişiler benzer baskılarla karşılaşabilir. Atasözünün söylediği şey bir gözlemdir: buyruk, karşı koyamayanın üstünde kolayca kurulur. Halk bilgeliğinde güçlü olana saygı, zayıf olana baskı döngüsü sıkça gözlenmiştir. Söz de bu döngüyü kısa yoldan anlatır. Korunmayanın daha çok ezildiğini, altta kalanın daha fazla yük yüklendiğini acı ama gerçekçi bir şekilde anlatır.
Örnek Cümleler
- Sendikasız işçiye fazla mesai yazdılar, itiraz eden çıkmadı; alçacık eşeğe herkes biner.
- Arkası olmayan esnafın tezgâhını her defasında kaldırdılar; alçacık eşeğe herkes biner.
- En sessiz öğrenciye bütün angarya işler kaldı; alçacık eşeğe herkes biner.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Kolaylığı tespit eder. Karşı koyamayacak durumdaki kişi üzerinde buyruk kurmak ve onu ezmek zahmetsizdir; atasözü önce bu gerçeği söyler, genellikle de haksızlığa dikkat çekmek için söylenir.
Direnci zayıf, arkasında duran kimsesi olmayan kişiyi anlatır. Boyu kısa hayvana binmek nasıl kolaysa, korumasız kişiyi buyruk altına almak da öyle kolay görülür. Benzetme buradan kurulur.
Yükün tek bir kişiden gelmediğini katar. Zayıf görülen kişiye yalnız bir kişi değil, çevredeki pek çok kişi yüklenir; baskı böylece birçok yerden gelir. Sözün ağırlığı bu çokluktan doğar.