Anlamı
gevezelik etmek:
'Komşu kadınlar akşam yemeğinden sonra onun etrafında toplanırlar, geç vakitlere kadar çene çalarlardı.' -R. N. Güntekin.
Detaylı Açıklama
Çene çalmak, gevezelik etmektir. Gevezelik, boş ve gereksiz şeyler üzerine çok konuşmaktır. Kalıp birkaç kişinin karşılıklı konuşmasını da, bir kişinin konuşmasını da anlatabilir. Konuşma bir kapı önünde, bir kahvede, bir telefonda, bir bahçede ya da bir yolculukta olabilir. Konuşulan konu belli değildir; hava, komşular, eski günler ya da günün haberleri olabilir. Bir sitemde duyulabilir: işini gücünü bırakmış, çene çalıyor. Hoş bir sohbetin anlatımına da uyar; değerlendirme bağlama kalır. Çene çalmak kısa bir mola da olabilir, geç saatlere kadar süren bir oturma da. Kalıbın öznesi konuşanlardır: kadınlar, öğrenciler, iki eski arkadaş. Çene çalan kişi bu sırada başka bir işi aksatabilir ya da unutabilir.
Örnek Cümleler
- Öğle arasında çay ocağının önünde çene çalan memurlar, müdürün geldiğini görünce masalarına döndü.
- Yıllar sonra karşılaşan iki eski sınıf arkadaşı, kahvede saatlerce çene çaldı.
- Telefonda arkadaşıyla çene çalan genç kız, ocakta unuttuğu sütün taştığını fark etmedi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Güntekin'in cümlesinde komşu kadınlar akşam yemeğinden sonra birinin etrafında toplanır ve 'geç vakitlere kadar çene çalarlardı' denir. Sahne bir akşam oturmasıdır; konuşma uzun sürer ve tekrarlanan bir alışkanlık gibi anlatılır. Ne konuşulduğu tanıkta söylenmez.
Çene yarıştırmakta konuşma karşılıklıdır ve taraflar sanki bir yarışa girmiş gibi konuşur. Çene çalmak bu karşılıklılığı şart koşmaz; tek bir kişi de çene çalabilir. İki kalıbın ortak yanı gevezeliktir.
Çalmak burada bir çalgıyı çalar gibi sürekli ses çıkarmayı akla getirir. Çene, konuşan kişinin sesini çıkaran bir araç gibi düşünülür. Böylece uzun ve rahat bir konuşma, durmadan çalan bir çalgıya benzetilir.