Deyim

Çene Yetiştirmek Ne Demek?

Anlamı

konuşmayı sürdürmek:
'Şu bitkin hâliyle dayısına çene yetiştirecek gücü yoktu.' -A. Kulin.

Detaylı Açıklama

Çene yetiştirmek, konuşmayı sürdürmektir. Kalıpta bir karşı taraf bulunur; kişi onun konuşmasına ayak uydurur, sözlerine karşılık verir. Yetiştirmek burada bir şeye yetişmek, onun hızına ve sürekliliğine uymak anlamını taşır. Karşı taraf çok konuşan bir akraba, bir müşteri, bir misafir, bir komşu ya da bir arkadaş olabilir. Kalıp olumsuz kuruluşta da geçer: misafirlere çene yetiştiremedim. Kişi kimi zaman yalnız nezaket gereği, istemeden çene yetiştirebilir. Karşıdaki yönelme ekiyle anılabilir: dayısına, misafirlerine, müşteriye çene yetiştirmek. Konuşma bir telefon görüşmesi, bir yolculuk sohbeti ya da uzun bir ziyaret olabilir. Konuşmayı sürdüren kişi kendisi de konuşkan olabilir, yalnızca dinleyip ara ara karşılık veren biri de.

Örnek Cümleler

  1. Bütün gün çalışıp eve dönen Aylin, durmadan konuşan kayınvalidesine çene yetiştirmekte zorlandı.
  2. Uzun yolculuk boyunca yanındaki konuşkan yolcuya çene yetiştiren genç adam, otobüsten indiğinde sesi kısılmış hâldeydi.
  3. Satış danışmanı, mağazaya gelen meraklı müşteriye saatlerce çene yetiştirdi ama müşteri hiçbir şey almadan çıktı.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Kulin'in cümlesinde kişinin 'şu bitkin hâliyle' dayısına 'çene yetiştirecek gücü' yoktur. Konuşmayı sürdürmek bir güç istemektedir ve kişinin bitkinliği bu gücü elinden almıştır. Dayının nasıl konuştuğu ya da ne istediği tanıkta söylenmez.

Hayır. Laf yetiştirmek, her söze uygun olsun olmasın bir karşılık bulmaktır; ölçüsüz bir karşılığı anlatır. Çene yetiştirmek ise yalnız konuşmayı sürdürmeyi anlatır. Biri karşılığın uygunsuzluğunu, öteki konuşmanın sürmesini öne çıkarır.

İkisini de bildirebilir. Konuşkan bir misafire saatlerce çene yetiştiren ev sahibi bir sabır gösterir; aynı kalıp yorgun birinin konuşmaya gücü kalmadığını da anlatabilir. Değerlendirme cümlenin bağlamından çıkar.