Deyim

Çenesi Kilitlenmek Ne Demek?

Anlamı

alt ve üst çene sımsıkı bir durumda bir araya gelmek.

Detaylı Açıklama

Çenesi kilitlenmek, alt ve üst çenenin sımsıkı bir biçimde bir araya gelmesidir. Kalıp bedensel bir durumu anlatır: dişler birbirine sıkıca dayanır, ağızdan ne söz çıkar ne lokma girer. Çeneler kenetlenmiş gibidir ve kişinin isteğiyle ayrılmaz. Durumun sebebi soğuk, korku, bir kasılma ya da bir hastalık olabilir; kalıp sebebi belirtmez. Durum birkaç saniye sürebilir, uzunca bir süre de devam edebilir. Dışarıdan da görülür: dişler sıkılmış, yüz gerilmiştir. Kalıp bir hastanın, bir kazazedenin ya da soğukta kalmış birinin hâli anlatılırken kullanılabilir. Kişi kendi hâlini de anlatabilir: soğuktan çenem kilitlendi, konuşamıyordum. Söz bir hastane koridorunda, bir kurtarma anlatısında ya da bir dağ yürüyüşünün öyküsünde geçebilir. Kalıp bedendeki kenetlenmeyi anlatır; bir susma kararını değil.

Örnek Cümleler

  1. Buz gibi suya düşen çocuğun çenesi kilitlendi; kıyıya çıkarıldıktan sonra da bir süre ağzını açamadı.
  2. Ateşler içinde yatan hastanın çenesi kilitlenince hemşire ilacı ona kaşıkla içiremedi, doktoru çağırdı.
  3. Karanlık ormanda bir ayıyla burun buruna gelen avcının korkudan çenesi kilitlendi, arkadaşlarına seslenemedi.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Ağzı kilitlenmek, konuşamaz duruma gelmektir; tanımı bedende bir kenetlenmeden söz etmez. Çenesi kilitlenmek ise alt ve üst çenenin sımsıkı birleşmesidir; konuşamamak bunun sonucu olabilir. Biri sözün kesilmesine, öteki çenelerin hâline bakar.

Kilitlenmek, bir kapının ya da bir kapağın kilitle kapanıp açılamaz duruma gelmesidir. Kalıpta açılamaz hâle gelen çenedir. Görüntü, çenelerin bir anahtarla kapatılmış gibi sıkıca birbirine kenetlendiğini anlatır.

Bu atasözü, insanın sağ ve esen olabildiği gibi hasta da olabileceğini söyler. Çenesi kilitlenmek de bedenin beklenmedik bir anda uğrayabileceği bir durumu anlatır. Atasözü genel bir kabullenişi dile getirir; deyim çenelerin kenetlenmesini adlandırır.