Deyim

Çenesini Bağlamak Ne Demek?

Anlamı

1) ölen bir kimsenin çenesi altından geçirilen tülbendi başının üstünde düğümlemek; 2) mec. bir kimsenin ölümünü istemek.

Detaylı Açıklama

Çenesini bağlamak iki anlamda kullanılır. Birincisi, ölen bir kimsenin çenesinin altından geçirilen tülbendi başının üstünde düğümlemektir. Tülbent çeneyi aşağıdan sarar ve başın tepesinde bağlanır. Bu iş ölümün ardından, ölünün bir yakını ya da onu hazırlayan biri tarafından yapılabilir. İkinci anlam mecazdır: bir kimsenin ölümünü istemek. Burada tülbent bağlanmaz; konuşan, birinin ölümünün dilendiğini ya da beklendiğini anlatır. Bu istek bir düşmanlıktan, bir kinden ya da bir çıkar hesabından doğabilir. Mecaz anlam bir suçlama olarak da duyulabilir: adamın çenesini bağlamak için gün sayıyorlar. Birinci anlam bir yas sahnesinde, ikincisi bir öfke ya da bir kınama içinde geçer. Ortada gerçek bir ölü varsa söz tülbendi, yoksa ölüm dileğini anlatır.

Örnek Cümleler

  1. Yaşlı adam sabaha karşı vefat edince kızı, gözyaşları içinde babasının çenesini beyaz bir tülbentle bağladı.
  2. Köyde ölünün çenesini bağlamayı bilen tek kişi olan Hatice Nine, haberi alır almaz komşunun evine koştu.
  3. Mirası paylaşmak için sabırsızlanan yeğenler, hasta amcalarının çenesini bağlamak için gün sayıyordu.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Bu kısaltma, ikinci anlamın mecaz olduğunu gösterir. Birinci anlamda gerçek bir ölü ve onun başına bağlanan gerçek bir tülbent vardır. İkincisinde ise kimse ölmemiştir; ölüm yalnızca istenir ve kalıp bu isteği tülbent görüntüsüyle dile getirir.

İkinci anlamda kalıp bir kimsenin ölümünü istemeyi anlatır. Konuşan bunu bir suçlama olarak başkasına yükleyebilir ya da kendi öfkesini dile getirmek için kullanabilir. İsteğin arkasındaki duygu kin de olabilir, açgözlülük de; kalıp bunu ayırmaz.

Bu atasözü, her eve gelin girmeyebileceğini ama ölümün mutlaka gireceğini söyler. Deyimin birinci anlamı ise tek bir evde, tek bir ölünün başında görülen bir görevi adlandırır. Atasözü genel bir gerçeği bildirir; deyim yasın ilk saatlerinden bir ayrıntı verir.