Anlamı
1) ölen bir kimsenin çenesi altından geçirilen tülbendi başının üstünde düğümlemek; 2) mec. bir kimsenin ölümünü istemek.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, asıl anlamıyla ölen bir kişinin çenesini tülbentle bağlamak için kullanılır; mecazda ise birinin ölümünü istemek gibi sert ve karanlık bir anlama kayabilir. İlk anlamı ölüm hazırlıkları ve cenaze âdetleriyle ilgilidir. Bu yüzden söylenişi ağırdır ve sıradan gündelik konuşmada dikkatle kullanılır. Deyimin etkisi, ölümü dolaylı ama çok net bir işaret üzerinden anlatmasından gelir. Söz hem ritüel hem karanlık çağrışım taşır. Mecaz kullanıldığında ise kızgınlık çok sertleşmiş demektir. Bu ifade bu yüzden hafif öfke cümlelerinden ayrılır; ölümün gölgesi doğrudan hissedilir. Hem kültürel bir uygulamayı taşır hem de dildeki en sert bedduaya yaklaşan karanlık bir yoğunluk yaratır. Söylendiği yerde ortamın sertleşmesi bundandır.
Örnek Cümleler
- Patronun dediklerini duyunca çenesini bağladı.
- İşler sarpa sarınca mecburen çenesini bağladı.
- O kadar zorlandı ki sonunda çenesini bağladı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü doğrudan ölümle ve cenaze hazırlığıyla ilgilidir. Mecaz anlamı da bu yüzden sertleşir. Bu deyim, asıl anlamıyla ölen bir kişinin çenesini tülbentle bağlamak için kullanılır; mecazda ise birinin ölümünü istemek gibi sert ve karanlık bir anlama kayabilir.
Ölen kişinin çenesini kapanık tutmak için altından geçirilen bezin baş üstünde bağlanmasına karşılık gelir. Mecaz anlam sonradan sert bir öfke ifadesi olarak gelişmiştir.
Çünkü sıradan kızgınlığı değil, doğrudan ölüm hazırlığını çağrıştıran bir görüntüyü devreye sokar. Bu da ifadenin sertliğini büyütür.