Anlamı
1) ölmek:
'Fakat o gözünü kapayınca başsız kalan konak birdenbire karışmış.' -R. N. Güntekin. 2) görmezden gelmek:
'Dünün kurumları ile birlikte güzellik ölçüleri, değerleri de değişiyor, biz bunlara gözlerimizi kapamak istiyoruz.' -N. Ataç.
Detaylı Açıklama
Gözünü kapamak deyimi, kaynak anlamına göre hem ölmek hem de görmezden gelmek anlamında kullanılır. İlk anlamda hayatın sona ermesini daha yumuşak ve dolaylı biçimde anlatır; özellikle anlatı dilinde doğrudan “öldü” demek yerine daha örtülü bir ifade sağlar. İkinci anlamda ise açık bir gerçeği, yanlışı ya da değişimi bilerek fark etmemeye çalışma tavrı vardır. Bu iki anlam ilk bakışta uzak görünse de ortak nokta, bakışın bilinçli ya da kaçınılmaz biçimde kapanmasıdır. Birinde yaşam biter, ötekinde kişi hakikate bakmayı istemez. Bu nedenle deyim hem hüzünlü hem eleştirel bağlamlarda yer bulur. Kısacası gözünü kapamak, ya hayatın sonunu dolaylı biçimde söyleyen ya da göz önündeki gerçeğe isteyerek sırt çeviren tavrı anlatan çift anlamlı bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Dedesi gözünü kapayınca evdeki bütün düzen bir anda bozuldu gerçekten.
- Bu haksızlığa gözünü kaparsan yarın daha büyüğü karşına çıkar sonra.
- Olan bitene gözünü kapamak yerine gerçeği açıkça konuşmak gerekir burada.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü doğrudan ölüm sözcüğünü söylemeden aynı sonucu sezdirir. Bu dolaylı anlatım, özellikle aile içi konuşmalarda ve hikâye dilinde acıyı biraz daha örtülü biçimde taşımaya yarar.
Çünkü burada kişi gerçeği gerçekten görmüyor değil, bilerek bakmamayı seçiyor gibidir. Bu da sözün içine sorumluluktan kaçma ve rahatsız edici olana yüz çevirme eleştirisi katar.
Göz yummak bazen hoş görme ve bağışlama anlamı da taşıyabilir. Gözünü kapamakta ise daha keskin bir kapanma, gerçeği istemeyerek dışarıda bırakma ya da hayatın sona erişi gibi daha kapalı bir ton bulunur.