Anlamı
gevezelik etmek, yerli yersiz, sürekli konuşmak:
'Çenesinin bağı çözülmüştü, cıvıldıyor, annesinden, babasından söz açıyordu.' -O. Kemal.
Detaylı Açıklama
Çenesinin bağı çözülmek, gevezelik etmek, yerli yersiz ve sürekli konuşmaktır. Kalıp üç şeyi bir arada anlatır: çok konuşmak, yersiz konuşmak ve konuşmayı kesmemek. Kişi bir kez başladı mı konunun dışına çıkar, araya başka konular katar. Gevezelik bir sevinçten, bir heyecandan ya da bir rahatlamadan doğabilir; kalıp sebebi söylemez. Suskun bilinen birinin böyle konuşmaya başlaması çevresindekileri şaşırtabilir. Konuşan kişi bunu fark edip kendine gülebilir: çenemin bağı çözüldü, sizi de yordum. Kalıp bir sofrada, bir yolculukta ya da bir bayram ziyaretinde duyulabilir. Dinleyen, konuşmanın sonunu beklerken sabırsızlanabilir ya da bu konuşkanlıktan hoşlanabilir. Kalıbın tonu konuşana duyulan sevgiye ya da sıkıntıya göre değişebilir.
Örnek Cümleler
- Emeklilik partisinde mikrofonu eline alan müdürün çenesinin bağı çözüldü; otuz yılın anılarını tek tek anlattı.
- Bayram ziyaretinde çenesinin bağı çözülen teyze, kimin kiminle evlendiğinden kimin hangi işe girdiğine kadar her konuyu açtı.
- Uzun bir hapisten çıkan adamın çenesinin bağı çözüldü; karşılamaya gelenlere sabaha kadar içerideki günlerini anlattı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Tanıkta biri için şöyle denir: çenesinin bağı çözülmüştü, cıvıldıyor, annesinden, babasından söz açıyordu. Cıvıldamak sözü konuşmanın neşeli ve kesintisiz aktığını düşündürür. Kişi birbiri ardına yakınlarından söz açar; gevezelik bu konu bolluğuyla görünür.
Bağ, bir şeyi kapalı ve bir arada tutan iptir. Çenenin bağı çözülünce ağız artık tutulamaz ve konuşma serbestçe akar. Kalıp susmayı bir bağa, gevezeliği o bağın çözülmesine benzetir.
Bu atasözü, susmanın bazen konuşmaktan daha iyi sonuç verdiğini söyler. Çenesinin bağı çözülen kişi ise susmayı hiç düşünmeden konuşur. Atasözü susmanın değerini hatırlatır; deyim bu değerin gözetilmediği bir gevezeliği anlatır.