Deyim

Cereyan Çarpmak Ne Demek?

Anlamı

elektrik akımına tutulup etkisinde kalmak.

Detaylı Açıklama

Cereyan çarpmak, elektrik akımına tutulup onun etkisinde kalmaktır. Kalıbın öznesi cereyandır; çarpılan kişi belirtme ekiyle anılır: elektrikçiyi cereyan çarptı. Kaza bir priz, açıkta kalmış bir kablo, ıslak bir el ya da arızalı bir alet yüzünden olabilir. Etkinin derecesi değişebilir: kişi yalnızca sarsılabilir, yaralanabilir ya da ağır bir tehlike atlatabilir. Kalıp bir iş kazasını, ev içinde bir dikkatsizliği ya da bir haberi anlatırken kullanılır. Olay bir anda yaşanır ve kişiyi hazırlıksız yakalar. Ad tamlaması biçimi de vardır: cereyan çarpması sonucu. Söyleyen bir uyarı da yapabilir: dokunma, cereyan çarpar. Cereyan sözü burada elektrik akımı anlamındadır. Olayın ardından kişinin ne yaşadığı, ne kadar etkilendiği cümlede ayrıca belirtilir.

Örnek Cümleler

  1. Islak elle prize fiş takmaya çalışan genç kızı cereyan çarptı; neyse ki yalnızca eli uyuştu.
  2. Direkteki arızayı onaran elektrikçiyi cereyan çarpınca arkadaşları onu hemen hastaneye yetiştirdi.
  3. Annesi, çatlak kabloyla oynayan çocuğa «Dokunma, cereyan çarpar!» diye bağırdı.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Çarpan cereyandır, çarpılan ise kişidir. Kişi belirtme ekiyle anılır: onu cereyan çarptı. Böylece kalıp, olayı insanın başına gelen bir kaza gibi anlatır; kişi bu olayda edilgen konumdadır.

Güneş çarpmak, sıcak havada güneş altında çok kalmaktan hasta olmaktır. İki kalıp da aynı fiille kurulur ve kişiyi etkileyen bir dış gücü özne yapar. Biri elektrik akımını, öteki güneşin sıcağını anlatır.

Atasözüne göre bir olaydan gerekli dersi alan, sonra uyanık davranır. Cereyan çarpmış biri de prizlere ve kablolara karşı daha dikkatli olabilir. Deyim kazanın kendisini, atasözü kazanın ardından gelen temkini anlatır.