Anlamı
medreselerde okuyan softalar para ve erzak toplamak için belli aylarda köylere dağılıp imamlık veya müezzinlik yapmak:
'Padişahlardan birinin torunu çıkageldi, yarı ümmi bir adamla cerre çıkmıştı.' -R. H. Karay.
Detaylı Açıklama
Bu tarihî deyim, medrese öğrencilerinin belli dönemlerde köylere gidip imamlık, müezzinlik gibi görevler yaparak para ve erzak toplamaları anlamında kullanılır. Doğrudan Osmanlı eğitim ve toplumsal hayatının içinden gelir. Bu yüzden bugünkü günlük dilde çok sık duyulmasa da tarihî metinlerde ve eski hayat düzenini anlatan cümlelerde önemlidir. Söz yalnızca bir dolaşma hareketini değil, eğitim gören kişinin geçimini sağlamak için geçici görev üstlenmesini de anlatır. İçinde dönemin ekonomik ve kurumsal düzeni görünür olur. Deyim bu yüzden salt bir iş tanımı değil, bir hayat pratiğinin kısa özeti gibidir. Medrese hayatının yalnız dersle değil, geçimle de iç içe olduğunu göstermesi bakımından ayrıca değerlidir. Bugün tarihsel arka planı bilmeden tam anlaşılması zordur.
Örnek Cümleler
- Arkadaşları bu durumu "cerre çıkmak" diye tarif etti.
- Romanın kahramanı gençliğinde cerre çıkmış, uzun süre kasabalarda imamlık yapmıştı.
- Babası olayı duyunca "cerre çıkmak" deyimini kullandı.
Kökeni ve Hikayesi
Osmanlı medrese düzeninde talebelerin belli dönemlerde köylere dağılıp geçici dinî görevler üstlenerek yardım ve erzak toplamaları uygulamasından doğmuştur. İfade bu tarihî pratiği doğrudan adlandırır.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü doğrudan Osmanlı medrese düzeni ve öğrencilerin geçim pratikleriyle ilgilidir. Bu tarihî bağlam olmadan söz tam anlaşılmaz.
Çünkü anlattığı kurum ve hayat düzeni büyük ölçüde geçmişte kalmıştır. Söz bugün daha çok tarihî anlatılarda yaşar.
Eğitim, din hizmeti ve geçim ilişkilerinin nasıl iç içe geçtiğini gösterir. Böylece bir toplumsal düzenin küçük bir penceresini açar.