Anlamı
hlk. kesin, ters ve karşısındakinin beklemediği bir karşılık vermek:
'Usta hemen cevabı yapıştırmıştı.' -N. Hikmet.
Detaylı Açıklama
Cevabı dikmek, kesin, ters ve karşısındakinin beklemediği bir karşılık vermektir. Kalıbın dayamak ve yapıştırmak fiilleriyle kurulan biçimleri de vardır: cevabı dayamak, cevabı yapıştırmak. Söz halk ağzına aittir. Tanımda üç nitelik birleşir: karşılık kesindir, terstir ve beklenmedik gelir. Karşıdaki kişi bir soru, bir iğneleme ya da bir suçlama yöneltmiştir; aldığı cevap onu şaşırtır. Cevap kısa ve sert olabilir; tartışmayı kapatabilir ya da daha da alevlendirebilir. Kalıp bir pazarlıkta, bir sınıfta, bir mahalle kavgasında ya da bir iş görüşmesinde geçebilir. Olayı anlatan kişi bu cevabı beğenebilir, terbiyesizlik olarak da görebilir; değerlendirme ona kalmıştır. Hızı vurgulamak için hemen, anında gibi sözlerle birlikte kurulabilir.
Örnek Cümleler
- Kayınvalidesi yemeğin tuzsuz olduğunu söyleyince gelin, «Tuzluk masada, anneciğim» diye cevabı dikti.
- Müşteri fiyatın pahalı olduğunu söyleyince pazarcı cevabı yapıştırdı: «Ucuzunu karşı tezgâhta bulursun.»
- Öğretmen ödevi neden yapmadığını sorunca öğrenci, «Siz de sınav kâğıtlarımızı bir aydır okumadınız» diye cevabı dayadı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Tanıkta usta hemen cevabı yapıştırmıştır. Hemen sözü, karşılığın gecikmeden, düşünmeye vakit bırakmadan geldiğini gösterir. Usta, karşısındakinin sözü biter bitmez konuşmuş gibidir; cümle onun çabuk ve kesin konuşan biri olduğunu sezdirir.
Taşı gediğine koymak, gerekli bir sözü tam zamanında ve yerinde söyleyerek karşıdakini susturmak, zekice davranmaktır. Cevabı dikmekte ise karşılığın ters ve beklenmedik oluşu öne çıkar; yerinde olup olmadığı tanımda yer almaz.
Atasözüne göre kötü bir davranışa ya da söze aynı biçimde karşılık vermek yerine affetmek en büyük erdemdir. Cevabı diken kişi ise karşılığı kesin ve ters biçimde verir. Atasözü bu tepkinin yerine başka bir yol gösterir.