Anlamı
ağaçların gölgeleri bile doğal özelliklerini yansıtır, koz, yani ceviz ağacının altında insan, herkesin peşinde koştuğu bir kızın yanındaymışçasına mutluluk duyar; söğüdün gölgesi, boylu boslu bir yiğidin güvenini kazanır; dut ise altına meyvelerini döktüğü için gölgesi çıkarcıların üşüştüğü bir yerdir.
Detaylı Açıklama
Ceviz gölgesi yavuz gölgesi, söğüt gölgesi yiğit gölgesi atasözü, ağaçların gölgelerinin bile doğal özelliklerini yansıttığını anlatır. Söz ağaçları insan nitelikleriyle eşleştirir. Ceviz ağacının altında insan, herkesin peşinden koştuğu bir kızın yanındaymışçasına mutluluk duyar. Söğüdün gölgesi ise boylu boslu bir yiğitle bir tutulur. Söz bir halk gözlemine dayanır: her ağacın gölgesi kendine özgü bir duygu verir. Atasözü yayla, bahçe, köy meydanı ya da dere kenarı gibi gölgede oturulan yerlerle ilgili konuşmalarda akla gelir. Bir ağacın altında dinlenen biri bu gölgenin tadını anlatırken sözü kullanabilir. Söz ağaçların gölgesini bir insan yakınlığına benzetir; ceviz sevinç, söğüt güven çağrıştırır. Atasözü kısa ve dengeli bir söyleyişle kurulur.
Örnek Cümleler
- Bahçedeki yaşlı cevizin altında oturan misafirler serinlikten kalkmak istemedi; ceviz gölgesi yavuz gölgesi, söğüt gölgesi yiğit gölgesi.
- Dere kenarındaki söğüdün gölgesine sığınan çobanlar orada kendilerini güvende hissetti; ceviz gölgesi yavuz gölgesi, söğüt gölgesi yiğit gölgesi.
- Yeni evinin bahçesine bir ceviz, bir de söğüt diken dede bilerek seçmişti; ceviz gölgesi yavuz gölgesi, söğüt gölgesi yiğit gölgesi.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Aynı anlam, sözün daha uzun bir biçimiyle ortaktır: koz gölgesi kız gölgesi, söğüt gölgesi yiğit gölgesi, dut gölgesi it gölgesi. Bu biçimde dut da anılır; dut meyvelerini altına döktüğü için gölgesi çıkarcıların üşüştüğü bir yer olarak görülür.
Tanımda koz, ceviz ağacı olarak açıklanır: koz, yani ceviz. Bu yüzden uzun biçimdeki koz gölgesi ile bu biçimdeki ceviz gölgesi aynı ağacı anlatır. Koz ile kız arasındaki ses yakınlığı uzun biçimi akılda tutmayı da kolaylaştırır.
Dalyan gibi, boylu boslu bir kişiyi niteler. Atasözünün tanımında söğüt gölgesine eşlenen yiğit de aynı sözle anılır. İki söz uzun boylu bir delikanlının görünüşünü farklı benzetmelerle dile getirir.