Anlamı
ağaçların gölgeleri bile doğal özelliklerini yansıtır, koz, yani ceviz ağacının altında insan, herkesin peşinde koştuğu bir kızın yanındaymışçasına mutluluk duyar; söğüdün gölgesi, boylu boslu bir yiğidin güvenini kazanır; dut ise altına meyvelerini döktüğü için gölgesi çıkarcıların üşüştüğü bir yerdir.
Detaylı Açıklama
Bu atasözü, doğadaki varlıkların bile kendi tabiatlarına göre ayrı etkiler taşıdığını anlatan eski halk gözlemlerinden biridir. Söyleyiş biçimi mecazi ve ritimlidir; ağaç gölgeleri üzerinden insanların bazı yerlere, kişilere ya da hâllere neden farklı duygularla yaklaştığı sezdirilir. Atasözünün bugünkü okumasında önemli olan, her şeyin kendi tabiatına göre değer ve etki taşıdığı düşüncesidir. Aynı gölge bile aynı sonuç vermez; biri güven, biri huzur, biri çekicilik yaratır. Söz, halk kültürünün tabiatla kurduğu simgesel ilişkiyi yansıtır. Bu nedenle açıklaması düz cümle kadar net değil, daha çok çağrışım yüklüdür. Değeri de tam burada yatar. Halk söyleyişinin doğayı sadece fiziksel değil duygusal bir rehber gibi okuduğunu da gösterir. Bu yüzden sembolik zenginliği güçlüdür.
Örnek Cümleler
- Dedem bu sözü anlatırken 'ceviz gölgesi yavuz gölgesi, söğüt gölgesi yiğit gölgesi' der ve her ağacın huyu ayrıdır diye eklerdi.
- Köyde yaşlılar hâlâ 'ceviz gölgesi yavuz gölgesi, söğüt gölgesi yiğit gölgesi' sözünü tabiatın huyunu anlatmak için kullanır.
- Mahalleli bu işe şaşırmadı, "ceviz gölgesi yavuz gölgesi, söğüt gölgesi yiğit gölgesi" deyip geçtiler.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü doğrudan öğüt veren bir cümle değil, simgesel ve çağrışımlı bir halk söyleyişidir. Anlamı ritim ve imge üzerinden açılır.
Her varlık kendi tabiatına göre farklı etki taşır biçiminde özetlenebilir. Aynı görünüşte olan şeyler aynı duyguyu doğurmaz.
Çünkü halk kültürünün doğayı nasıl anlamlandırdığını gösterir. Söz, sadece öğüt değil kültürel hafıza da taşır.