Anlamı
çiçek hastalığına tutulmak:
'Küçükken çıkardığı çiçek, sabanla tarla sürer gibi çehresinin altını üstüne getirmiş.' -R. N. Güntekin.
Detaylı Açıklama
Çiçek çıkarmak, çiçek hastalığına tutulmaktır. Çiçek burada bir hastalığın adıdır; kalıp ona yakalanmayı anlatır. Hastalık geçtikten sonra yüzde iz bırakabilir. Kalıp bir kişinin bu hastalığa yakalandığını anlatır: küçükken çiçek çıkarmış. Hastalığa tutulan bir çocuk da olabilir, bir yetişkin de. Söz bir kişinin geçmişi, bir aile anısı ya da eski bir mektup anlatılırken geçebilir. Kalıp yalnız hastalığın geçirildiğini bildirir; iyileşip iyileşmediği cümlenin devamında söylenir. Bir köyde birçok kişinin aynı anda hastalığa tutulması da böyle anlatılabilir: o yıl köyde çocuklar çiçek çıkardı. Hastalığın yüzde bıraktığı izler, bir kişinin betimlenmesinde de anılabilir. Söz bir hekimin, bir ebenin ya da bir aile büyüğünün ağzından duyulabilir.
Örnek Cümleler
- Köyün yaşlı ebesi, küçükken çiçek çıkardığı için yüzünde derin izler taşıyordu.
- Dedesi, çocukluğunda kardeşleriyle birlikte çiçek çıkardığını ve haftalarca yataktan kalkamadığını anlatırdı.
- Eski aile mektuplarından, büyük teyzenin üç yaşında çiçek çıkarıp kurtulduğu anlaşılıyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Tanıkta hastalığın izi bir benzetmeyle verilir: küçükken çıkardığı çiçek, sabanla tarla sürer gibi çehresinin altını üstüne getirmiş. Saban toprağı nasıl alt üst ederse, hastalık da yüzü öyle bozmuştur. Cümle, hastalığın küçük yaşta geçirildiğini ve yüzde iz bıraktığını gösterir.
Çıkarmak burada bir hastalığın bedende belirmesini anlatır; kızamık çıkarmak da böyle kurulur. Kişi hastalığı kendisi çıkarıyormuş gibi anlatılır, ama söz yalnız hastalığa yakalanmayı bildirir. Bu kuruluş, hastalığın bedenin dışında görünen belirtilerine dikkat çeker.
Bu atasözü, hastalığın birden ve çok zorlu geldiğini ama yavaş yavaş iyileştiğini söyler. Çiçek çıkaran kişi de ağır bir hastalığa tutulmuştur. Atasözü hastalığın gidişini genel olarak anlatır; deyim belli bir hastalığa yakalanmayı adlandırır.