Anlamı
bir işi, bir durumu çözümlenemez, güç bir duruma getirmek:
'Bu çelişki, kıyafetinin seçimi konusunda onu çıkmaza sokuyordu.' -N. Bezmen.
Detaylı Açıklama
Çıkmaza sokmak, bir işe ya da duruma çözümü bulunmaz, güç bir görünüm kazandırmaktır. Bu sonucu doğuran bir kişi, bir karar, bir yanlış ya da bir çelişki olabilir. Çıkmaza sokulan bir iş olabilir; kişinin kendisi de bu duruma getirilebilir: bu soru onu çıkmaza soktu. Kalıp, işin daha önce bir yolu olduğunu, bir etken yüzünden bu yolun kapandığını sezdirir. Bir ihale, bir aile kararı, bir diplomatik görüşme ya da bir proje bu sözle anlatılabilir. Söz bir suçlamayı da taşıyabilir: inadınla işi çıkmaza soktun. Kişi kendi yanlışını da aynı kalıpla anlatabilir. Etken bilinmiyorsa ya da önemsizse edilgen kuruluş tercih edilir: görüşmeler çıkmaza sokuldu.
Örnek Cümleler
- Son anda fiyatı yükselten satıcı, aylardır süren arsa pazarlığını çıkmaza soktu.
- Yönetim kurulundaki iki üyenin birbirine küsmesi, yeni şube kararını çıkmaza soktu.
- Öğretmenin sorduğu ikinci soru, ezberden konuşan öğrenciyi çıkmaza sokunca sınıf sustu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Tanıkta çıkmaza sokan bir çelişkidir, sokulan ise bir kişidir: Bu çelişki, kıyafetinin seçimi konusunda onu çıkmaza sokuyordu. Kişi ne giyeceğine karar veremez. Cümle, kalıbın bir işin yanında bir insan için de kurulabildiğini gösterir.
Açmaza getirmek, düzen ya da hile yaparak birini oyuna getirmeyi, zor duruma sokmayı anlatır. Çıkmaza sokmanın tanımında hile yoktur; bir işi güç bir duruma getiren şey bir yanlış ya da bir anlaşmazlık da olabilir. Hileli bir düzenle yapılan sıkıştırma iki kalıpla da anlatılabilir.
Atasözüne göre çığırından çıkmış bir işi düzeltmek, o işe yol açan kişiye düşer. Bir işi çıkmaza sokan kişi de böyle bir işin sorumlusudur. İki söz bu sorumluluk noktasında buluşur; deyim bozulmayı, atasözü bozulmanın kimin üstüne kaldığını anlatır.