Anlamı
düzen, hile yapmak, bir kimseyi oyuna getirmek, zor duruma sokmak.
Detaylı Açıklama
Açmaza getirmek, bir kişiyi ya da bir işi çözüm üretemeyecek, kıpırdayamayacak veya çıkış yolu bulamayacak biçimde zor duruma sokmak anlamında kullanılır. Açmaza düşmekte kişi durumun içine kendisi de girebilir; açmaza getirmekte ise çoğu zaman dışarıdan bir etki, düzen, hesap veya hile vardır. Birini bilinçli biçimde köşeye sıkıştırmak, seçeneklerini daraltmak, yanlış seçimlere zorlamak ya da meseleleri dolaştırıp çıkışsız hâle getirmek bu deyimin alanına girer. Bu yüzden daha aktif, hatta zaman zaman manipülatif bir anlam taşır. Hukukta, siyasette, ticarette, tartışmalarda ve gündelik ilişkilerde rahatça kullanılabilir. İnsan açmaza getirildiğinde sadece zorlanmaz; aynı zamanda oyunun kurallarının kendisine karşı kurulduğunu hissedebilir. Deyimin içindeki güç, bu bilinçli sıkıştırma duygusundan gelir. Bir meseleyi çözmek yerine düğümlemek, karşıdakini rahat bırakmamak ve hareket alanını bilinçli biçimde daraltmak halk dilinde bu sözle anlatılır. Böylece basit engel değil, düzenlenmiş bir çıkışsızlık görünür olur. Deyim, güç ilişkilerinin ve zorlayıcı taktiklerin dildeki etkili karşılıklarından biridir.
Örnek Cümleler
- Karşısındakini art arda sorularla sıkıştırıp öyle ustaca açmaza getirdi ki cevap veremedi.
- Sözleşmedeki küçük bir boşluğu kullanarak ortağını açmaza getirmeyi günlerce planlıyordu.
- Satrançta rakibini birkaç hamlede açmaza getirip pes etmek zorunda bıraktı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Karşı tarafı sıkıştıran kişidir; etken kurulduğunda kalıp bir faili gerektirir, çünkü buradaki açmaz kendiliğinden doğmaz, hazırlanır. Edilgen kurulduğunda fail söylenmeyebilir: görüşmede açmaza getirildi denir, kimin getirdiği anılmaz.
Her zaman aranmaz. Sözün bir yanında düzen kurma ve oyuna getirme, öteki yanında yalnızca zor duruma sokma vardır. Satrançta rakibini açmaza getiren ustalık göstermiştir; bilgiyi saklayarak pazarlık eden ise hile yapmış olur.
Bir kişi olabileceği gibi bir iş, bir kurum ya da bir görüşme de olabilir; ülkeyi açmaza getirmek denir. Nesne insan olmadığında kastedilen, o işin ilerleyemez duruma sokulmuş olmasıdır.