Anlamı
büyük sıkıntı ve üzüntü içinde yaşamak:
'Âşıkın olmaz mı çile çekmesi / Çilenin olmaz mı boyun bükmesi' -Seyrani.
Detaylı Açıklama
Çile çekmek, büyük sıkıntı ve üzüntü içinde yaşamaktır. Kalıp kısa bir acıyı değil, bir süre boyunca katlanılan ağır bir hâli anlatır. Sıkıntının kaynağı bir hastalık, bir yoksulluk, bir ayrılık, bir kötü evlilik ya da bir sevgi olabilir. Halk şiirinde âşığın sevgili uğruna katlandığı acılar da bu sözle anlatılır. Kalıp çok, az gibi sözlerle de kurulur: bu yolda çok çile çekti. Söz bir yakınmayı, bir acımayı ya da bir anlatıyı taşıyabilir: o kadın ömrü boyunca çile çekti. Sıkıntının sebebi yüzünden, nedeniyle, için gibi sözlerle cümlede ayrıca belirtilebilir: oğlu yüzünden çile çekti. Olumsuz kuruluş sıkıntısız geçen bir hayatı anlatır: ömründe hiç çile çekmedi.
Örnek Cümleler
- Kocası erken ölünce altı çocuğu tek başına büyüten Hatice teyze, yıllarca çile çekti.
- Uzun süren hastalığı boyunca hastane koridorlarında çile çeken adam, iyileşince ilk iş köyüne gitti.
- Sevdiği kızın ailesinden yıllarca onay alamayan genç, bu yolda çok çile çektiğini anlatıyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Dizelerde çile âşığın payıdır: Âşıkın olmaz mı çile çekmesi / Çilenin olmaz mı boyun bükmesi. Şair, sevenin acı çekmesini kaçınılmaz bir şey gibi soru biçiminde anlatır. Boyun bükmek de çekilen çilenin insanı boynu bükük, mahzun bıraktığını gösterir.
Çileye girmek, dervişlerin kırk gün kendilerine uyguladıkları zorlu ve perhizli döneme girmeleridir. Çile çekmek ise yalnız tarikat hayatıyla sınırlı değildir; genel olarak büyük sıkıntı ve üzüntü içinde yaşamayı anlatır. İki kalıpta da çile, katlanılan zorluğun adıdır.
Atasözü, çaresiz durumlara düşen insanın kendini üzüntüye kaptırmadan bu durumlara sabır göstermesi gerektiğini öğütler. Çile çeken kişi de başına gelen sıkıntıya katlanır. İki sözde çekmek fiili aynı yükü taşımayı anlatır.