Deyim

Çırak Çıkarmak Ne Demek?

Anlamı

1) bir kimseyi beklediğinden az bir kazançla ortaklıktan uzaklaştırmak; 2) esk. cariye veya odalıkların saray, konak, köşk vb. büyük yerlerde yıllarca hizmet ettikten sonra evlenmelerine veya o yerlerden ayrılmalarına izin vermek.

Detaylı Açıklama

Çırak çıkarmak iki anlamda kullanılır. Birincisinde bir kimse, beklediğinden az bir kazançla ortaklıktan uzaklaştırılır. Ortaklıktan ayrılan kişi bir pay alır, ama bu pay umduğundan küçüktür. Uzaklaştıranlar öteki ortaklardır; uzaklaştırılan kişi belirtme ekiyle anılır: ortağını çırak çıkardı. Ortaklık bir dükkân, bir şirket, bir tarla ya da bir yapı işi olabilir. Söz bir haksızlık duygusunu da taşıyabilir; uzaklaştırılan kişi emeğinin karşılığını alamadığını düşünebilir. İkinci anlam eskimiş bir kullanımdır: cariye ya da odalıkların saray, konak, köşk gibi büyük yerlerde yıllarca hizmet ettikten sonra evlenmelerine ya da oradan ayrılmalarına izin verilmesi. Bu anlama eski hayatı anlatan romanlarda ve anılarda rastlanabilir. Bir ortaklık anlatılıyorsa birinci anlam öne çıkar.

Örnek Cümleler

  1. Lokanta büyüyünce öteki ortaklar, ilk günden beri mutfağı yürüten ortakları Hasan'ı umduğundan küçük bir payla çırak çıkardı.
  2. Yıllarca birlikte yük taşıdıkları kamyonu satan iki kardeş, üçüncü ortağı umduğunun yarısı kadar bir parayla çırak çıkardı.
  3. Romanda konağın hanımı, yirmi yıl hizmet eden yaşlı cariyeyi çırak çıkarıp onu köydeki bir çiftçiyle evlendirdi.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Alır; kalıp onun ortaklıktan eli boş çıktığını değil, beklediğinden az bir kazançla uzaklaştırıldığını anlatır. Ayrılanın elinde bir pay vardır ama umduğunun altındadır. Söz, bölüşümdeki dengesizliği öne çıkarır.

Ceketini alıp çıkmanın bir anlamı, hiçbir şey almadan birlikteliği bitirmek, ortaklıktan ayrılmaktır; orada ayrılan kendi isteğiyle gider. Çırak çıkarmakta ise kişi başkalarınca uzaklaştırılır ve eline beklediğinden az bir pay geçer. Birinde ayrılan eli boş çıkmayı seçer, ötekinde azla gönderilir.

Bu atasözü, ortağı kurnaz ve düzenbaz olanın eline kârdan bir şey geçmediğini söyler. Çırak çıkarılan kişi de ortaklıktan beklediğinden az bir kazançla ayrılır. Atasözü bunun sebebini ortağın kurnazlığında görür; deyim sebebi söylemez, yalnız ayrılışı anlatır.