Anlamı
1) cirit oyununu oynamak:
'Bu dallardan kendimize atlar yapar, cirit oynar, yarışa çıkardık.' -Ö. Seyfettin. 2) istediği biçimde, keyfince davranmak.
Detaylı Açıklama
Cirit oynamak iki anlamda kullanılır. Birincisi cirit oyununu oynamaktır. Cirit, atlıların karşılıklı değnek attığı bir oyundur; atılanı savuşturmak da oyunun parçasıdır. Çocuklar dallardan at yapıp bu oyunu taklit edebilir. İkinci anlam mecazdır: istediği biçimde, keyfince davranmak. Bu anlamda kişi kendi keyfine göre hareket eder, işi kendi istediği gibi yürütür. Söz bir eleştiri de taşıyabilir: denetimin olmadığı bir yerde birilerinin cirit oynadığı söylenir. Kalıp bir yer ya da alanla birlikte kurulabilir: piyasada, sokaklarda, kıyılarda cirit oynamak. Atlı bir oyun anlatılıyorsa birinci, bir davranış eleştiriliyorsa ikinci anlam öne çıkar. Mecaz anlamda cirit oynayan bir kişi de olabilir, bir topluluk ya da bir çete de.
Örnek Cümleler
- Bayram şenliğinde köyün delikanlıları atlarına binip ellerinde değneklerle meydanda cirit oynadı.
- Denetimlerin gevşediği yıllarda kaçak yapı müteahhitleri kıyı boyunca cirit oynadı.
- Müdür yurt dışına gidince ofisi boş bulan stajyerler bütün hafta cirit oynadı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Tanıkta kalıp birinci anlamdadır: bu dallardan kendimize atlar yapar, cirit oynar, yarışa çıkardık. Konuşan, dallardan at yapıp oyunu oynadıklarını anlatır. Cümledeki geniş zamanın hikâyesi, bunun tekrarlanan bir alışkanlık olduğunu gösterir.
İstediği gibi at koşturmak da keyfince, istediği gibi davranmayı anlatır; cirit oynamanın ikinci anlamıyla örtüşür. İki kalıp da görüntüsünü atlı bir hareketten alır. Cirit oynamanın ayrıca oyunun kendisini anlatan bir birinci anlamı vardır.
Bu söz, davranışlarına engel olacak hiçbir takıntısı olmayan kişiyi anlatır. Cirit oynayan kişi de ikinci anlamda keyfince, aklına estiği gibi davranır. Söz kişinin bu serbestliğini, deyim ise bu serbestlikle yapılan davranışı anlatır.