Deyim

Çirkefe Taş Atmak (çirkefi Üzerine Sıçratmak) Ne Demek?

Anlamı

edepsiz bir kimsenin tepkisine yol açacak bir davranışta bulunmak:
'Çirkefe taş atma, hikmetini mırıldanarak kaçar gibi uzaklaştı.' -Ö. Seyfettin.

Detaylı Açıklama

Çirkefe taş atmak, edepsiz bir kimsenin tepkisine yol açacak bir davranışta bulunmaktır. Kalıbın çirkefi üzerine sıçratmak biçimi de vardır. Davranış bir söz, bir itiraz, bir uyarı ya da küçük bir sataşma olabilir. Karşıdaki edepsiz olduğu için tepkisi hakaret, küfür ya da bir rezalet biçiminde gelebilir. Davranışı yapan kişi haklı da olabilir; kalıp onun haksız olduğunu söylemez, yalnız karşısındakinin kim olduğuna dikkat çeker. Söz bir uyarı olarak da duyulabilir: çirkefe taş atma, bırak söylensin. Olmuş bir olayın ardından bir pişmanlığı da anlatabilir: çirkefe taş attım, başıma iş açıldı. Taş atmak ve çamura taş atmak da aynı anlamı taşır. Kalıp bir mahalle kavgasını, bir pazar tartışmasını ya da bir komşuluk gerginliğini anlatırken geçebilir.

Örnek Cümleler

  1. Pazarda müşterilere bağıran tezgâhtara sesini alçaltmasını söyleyen kadın çirkefe taş attı; adam ona herkesin önünde hakaret etti.
  2. Kavgacı komşusundan çöplerini kapısının önüne bırakmamasını rica eden Emre çirkefe taş attı; ertesi gün kapısına küfürlü bir not asıldı.
  3. Annesi, okulda herkese sataşan çocuğa karşılık vermemesini, çirkefe taş atmamasını öğütledi.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Tanıkta kalıp olumsuz emir biçiminde, bir öğüt gibi geçer: çirkefe taş atma, hikmetini mırıldanarak kaçar gibi uzaklaştı. Kişi karşısındakiyle uğraşmamak için bu sözü kendi kendine söyler ve oradan uzaklaşır. Hikmet sözü, kalıbın bilinen bir öğüt gibi anıldığını gösterir.

Bu biçim, davranışın sonucunu davranışı yapana yöneltir: dokunulan çirkef sıçrar ve onu kıpırdatanın üstüne gelir. Edepsiz kişinin tepkisi de böyle, onu harekete geçireni lekeler. İki biçim aynı anlamı taşır.

Bu atasözü, birine ağır sözler söyleyenin karşılığında ağır sözler işiteceğini söyler. Çirkefe taş atan kişi ise ağır bir söz söylemiş olmayabilir; tepkiyi doğuran, karşısındakinin edepsizliğidir. Atasözü sözün karşılığını, deyim karşıdakinin kim olduğunu öne çıkarır.