Anlamı
hain bakışlı (kimse).
Detaylı Açıklama
Çıyan gibi, hain bakışlı kimse için söylenir. Benzetme kişinin bakışına yönelir: gözlerinde bir kötülük, bir düşmanlık sezilir. Kalıp kişinin ne yaptığını değil, nasıl baktığını anlatır; bakan kişinin bir kötülük yapıp yapmayacağını söylemez. Söz bir öfke, bir tedirginlik ya da bir korku taşıyabilir. Bakış bir öfkenin, bir kinin ya da bir hesaplaşma isteğinin izi olabilir. Kalıp çıyan gibi bakmak, çıyan gibi gözler, çıyan gibi bir adam biçimlerinde kurulabilir. Bir romanda kötü bir kişinin ilk görünüşü betimlenirken, bir mahkeme salonunda ya da bir kavganın ardından geçebilir. Bakışın yöneldiği kişi cümlede yönelme ekiyle anılabilir: bana çıyan gibi baktı. Benzetme bir kişinin yüzündeki kalıcı bir ifadeyi de, bir anlık bir bakışı da anlatabilir.
Örnek Cümleler
- Mahkemede tanık kürsüsüne çıkan komşusuna sanık çıyan gibi baktı; kadın ifadesini titreyen bir sesle verdi.
- Romanın ilk sayfasında hanın kapısında duran çıyan gibi bakışlı adam, yolcuların eşyalarını süzüyordu.
- Mirastan payını alamayan yeğen, tapu dairesinde amcasına çıyan gibi gözlerle bakıp tek söz etmeden çıktı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çıyan, çok ayaklı, zehirli bir eklem bacaklıdır; taş altlarında, karanlık yerlerde yaşar. İnsanda tedirginlik uyandıran bu hayvan, kötülük besleyen bir bakışın simgesi olur. Benzetme onun uyandırdığı ürküntüyü bir insanın gözlerine taşır.
Yılan gibi, ilk anlamında hain, sevimsiz ve soğuk bir kimseyi anlatır; kişinin bütününü niteler. Çıyan gibi ise hainliği bakışa yükler. Biri kişinin kendisini, öteki gözlerinden okunan niyeti öne çıkarır.
Bu atasözü, sonunu düşünmeden zarar görebileceğin davranışlardan kaçınmayı öğütler; çıyanı tehlikenin kendisi olarak anar. Deyimde ise çıyan bir insanın bakışını betimler. İkisi de bu hayvanın uyandırdığı tedirginlikten yararlanır.